İçeriğe geç
Lezzet

Tonya Tereyağı

Tonya · Trabzon

Tonya Tereyağı, Trabzon’un Tonya ilçesine özgü, yöre meralarında otlayan ineklerin sütünden yayıkla ya da makinede üretilen sarımsı renkli bir tereyağıdır.

Tonya Tereyağı Hakkında

Tonya Tereyağı nedir?

Tonya Tereyağı, Trabzon ilinin Tonya ilçesinde yetiştirilen ineklerin sütünden elde edilen tereyağıdır. TÜRKPATENT tescil belgesi ayırt edici özellikleri olarak sarımsı rengi, tadı ve aromayı sayar ve sarı rengi yüksek β-karoten içeriğine bağlar. Belgeye göre tipik tereyağı tadı ve kokusu vardır; bütirik asit kokusu ve acılık bulunmaz, oda sıcaklığında sürülebilir.

Yöre ve hayvanlar

Belge Tonya’yı Karadeniz iklimi ile karasal iklim arasında bir geçiş alanı olarak tanımlar; arazinin büyük bölümü mera ve ormandır. İneklerin çoğu Jersey ırkıdır, az sayıda Simental ve Holstein bulunur. Hayvanlar mayıs başından kasım sonuna kadar yaklaşık 210 gün ilçe meralarında ek yem verilmeden otlatılır; kalan yaklaşık 5 ay ahırda, yemin %80–85’i bölgeden toplanan kurutulmuş çayır otu olacak biçimde beslenir. Belgeye göre otlakların kullanılmadığı dönemde renk daha açık olabilir.

Geleneksel üretim

Aile işletmelerinde katkısız yapılan üretimde elle sağılan süt süzülür, yaklaşık 98 °C’de kaynatılıp 42 °C’ye soğutulur. Süte %2–3 oranında evde üretilmiş yoğurt mayası eklenir ve 3–3,5 saat mayalanır. Yoğurt ahşap yayığa konur, yoğurt kadar soğuk su eklenir ve yaklaşık 30 dakika çalkalanır. Ayrandan ayrılan yağ 4–12 °C’deki soğuk suyla 30 dakikayı geçmeden yıkanır ve katılaşmaya bırakılır.

Endüstriyel üretim

Belgeye göre Tonya sınırlarındaki ineklerden toplanan sütün kaymağı separatörle ayrılır, 81–82 °C’ye ısıtılır ve soğuk hava deposunda olgunlaştırılır. Yayık makinesinde su eklenerek 45–60 dakika yayıklanır, dört aşamada soğuk suyla yıkanır, tat, koku ve renk kontrolünden sonra ambalajlanır. Belge, endüstriyel ürünün geleneksel ürünle aynı özellikleri taşıdığını yazar. Tereyağında süt yağı ağırlıkça %80–90, su en fazla %16 olmalıdır.

Coğrafi işaret

Tonya Belediyesi’nin 18 Aralık 2017’deki başvurusuyla (C2017/240), 18 Ağustos 2018’de 380 numarayla menşe adı olarak tescil edildi. Değişiklik 2 Ocak 2025 tarihli 188 sayılı Bülten’de yayımlandı. Coğrafi işaret adı ürün markasıyla birlikte kullanılır ve marka yazısından küçük olamaz. Denetimi Belediye koordinatörlüğünde, Belediyeden 2, Tonya Esnaf Odası’ndan 1, Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası’ndan 1 ve tarım ve orman müdürlüğünden 1 kişinin bulunduğu 5 kişilik merci, yılda bir üretim, ambalajlama ve depolama aşamalarında yapar; şikâyette en geç bir hafta içinde ek denetim yapılır.

Nerede bulunur?

Coğrafi sınır Tonya ilçesidir. Belgeli üreticilerin listesini doğrulamadık.

  • Coğrafi işaretli
  • Tereyağı
  • Yayık
  • İnek sütü
  • Menşe adı
  • Tonya
  • Trabzon

Lezzetin Hikâyesi

Tescil belgesine göre 1887 tarihli Trabzon Vilayet Salnamesi Tonya’nın sade yağını beğeniyle anar ve bu yağın Trabzon’a, İstanbul’a ve başka yerlere gönderildiğini kaydeder. Belge, 1969’da kurulan süt fabrikasıyla endüstriyel üretime geçildiğini ve 26 Nisan 2017’de İstanbul’da düzenlenen bir yarışmada 360 tereyağı arasında birinci seçildiğini yazar.

Nasıl Üretilir?

Malzemeler

Geleneksel üretim (belgedeki oranlar)

  • 1 ölçü inek sütü (≈ Tonya’da yetiştirilen ineklerden, elle sağılmış)
  • süt miktarının %2–3’ü yoğurt mayası (≈ evde üretilmiş)
  • yoğurt kadar soğuk içme suyu (≈ yayığa)
  • yeterince soğuk su (4–12 °C) (≈ yıkama için)

≈ ile verilen ev ölçüleri yaklaşıktır; esas ölçü gramajdır.

Hazırlanışı

  1. Kaynat Süzülen sütü yaklaşık 98 °C’de kaynat, 42 °C’ye soğut.
  2. Mayala %2–3 oranında yoğurt mayası ekle, 3–3,5 saat mayala ve dinlendir.
  3. Yayıkla Yoğurdu ahşap yayığa koy, yoğurt kadar soğuk su ekle, yaklaşık 30 dakika çalkala.
  4. Yıka Ayrılan yağı 4–12 °C’deki soğuk suyla 30 dakikayı geçmeden yıka, katılaşmaya bırak.

Tonya Tereyağı Hangi Yöreye Ait?

Bu lezzetin yöresi henüz derlenmedi.

Tonya Tereyağı Hakkında Sık Sorulanlar

Tonya Tereyağı neden sarıdır?

Belge sarı rengi yüksek β-karoten içeriğine bağlar; otlakların kullanılmadığı dönemde renk daha açık olabilir.

Hangi ineklerin sütünden yapılır?

Tonya’da yetiştirilen, çoğu Jersey ırkı ineklerin; az sayıda Simental ve Holstein da bulunur.

İnekler ne kadar süre merada otlar?

Belgeye göre mayıs başından kasım sonuna kadar yaklaşık 210 gün, ek yem verilmeden.

Geleneksel yöntemde yağ nasıl ayrılır?

Mayalanan yoğurt ahşap yayıkta soğuk suyla yaklaşık 30 dakika çalkalanır.

Hangi tür coğrafi işaret?

Menşe adı; tescil no 380, tescil tarihi 18 Ağustos 2018.

Evde Böyle Yapıyoruz

Yukarıdaki tarif tescil metninden. Ama her ev, her köy bu lezzeti biraz farklı yapar. Burada okurlarımızın kendi deneyimleri var; editörümüz okuyup onayladıktan sonra yayımlanır.

Henüz okur katkısı yok. İlk tarifi siz paylaşın.

Siz bu lezzeti nasıl yaparsınız? Paylaşın
Ne paylaşmak istiyorsunuz?

Lütfen kendi deneyiminizi yazın. Başka sitelerden alınmış metinler, reklam, bağlantı ve sağlık iddiaları yayımlanmaz.

Bilmediklerimiz

Bu lezzet için açık soru listesi henüz hazırlanmadı.

Bu lezzeti biliyor musunuz?

Kaynaklar

Katkıda Bulun

Bu lezzetle ilgili bilgi, fotoğraf veya deneyiminizi paylaşarak içeriğin gelişmesine katkı sağlayın.

Katkıda bulunun

Aynı Yöreden Diğer Lezzetler

Tüm lezzetleri gör

Fotoğraf Galerisi

Fotoğraf bekleniyor

Bu lezzeti tattıysanız, fotoğraflarınızı paylaşarak sayfanın zenginleşmesine katkıda bulunabilirsiniz.

İlk fotoğrafı siz paylaşın

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?