Seyyid Abdülkadir

Seyyid Abdülkadir kimdir?

Seyyid Abdülkadir, son dönem Osmanlı siyasetinde yer almış bir devlet adamı ve Kürt cemiyetlerinin önde gelen isimlerinden biridir. 1851'de Hakkari'nin Şemdinli yöresinde doğdu. Babası Şeyh Ubeydullah Nehrî'dir. Âyan Meclisi üyeliği, kısa bir süre Şûrâ-yı Devlet reisliği ve Kürdistan Teâlî Cemiyeti başkanlığı yaptı. 1925'te Şeyh Said ayaklanmasıyla ilişkilendirilerek yargılandı ve idam edildi.

Doğumu ve ailesi

Nakşibendî şeyhi Şeyh Ubeydullah'ın oğludur. Babasının 1880-1881 ayaklanmasından sonra aile İstanbul'la bağlantılı bir hayat sürdü. Oğulları arasında Seyyid Mehmed ve Abdullah sayılır.

Siyasi görevleri

• 1910-1920 arasında Osmanlı Âyan Meclisi üyesi oldu.
• Damat Ferid Paşa hükûmetleri döneminde kısa bir süre Şûrâ-yı Devlet reisliği yaptı.
• 17 Aralık 1918'de İstanbul'da kurulan Kürdistan Teâlî Cemiyeti'nin kurucu başkanı oldu. Ankara Üniversitesi'nde hazırlanan bir tez, cemiyetin özerklik ya da bağımsızlık hedefiyle Batılı devletlerle temas kurduğunu ve Paris Barış Konferansı sürecine katıldığını belirtir.

Son yılları ve ölümü

1925 Şeyh Said ayaklanmasının ardından Diyarbakır'da kurulan Şark İstiklal Mahkemesi'nde yargılandı. Oğlu Seyyid Mehmed ile birlikte 27 Mayıs 1925'te Diyarbakır'da idam edildi.

Farklı değerlendirmeler

Cumhuriyet döneminin resmî tarih anlayışına yakın yazarlar, Şeyh Said ayaklanmasını Kürdistan Teâlî Cemiyeti ve Azadî çevrelerinin ayrılıkçı hedefleri ile dinin siyasete alet edilmesi üzerinden açıklar ve yabancı bağlantıları vurgular. Kürt tarih yazımında ise Seyyid Abdülkadir, Kürt siyasi hareketinin ilk kurumsal örgütlenmelerinin önderlerinden biri olarak anılır ve yargılamanın adil olmadığı ileri sürülür. Bazı akademik çalışmalar, onun yabancı müdahaleye dayalı bir devlet kurulmasına karşı çıktığını da not eder.