Rıza Nur

Rıza Nur kimdir?

Rıza Nur, 1879'da Sinop'ta dünyaya gelen askerî hekim, siyasetçi ve tarih yazarıdır. Hem II. Meşrutiyet döneminde hem de Cumhuriyet'in ilk yıllarında Sinop'u Meclis'te temsil etmiş, Lozan Barış Konferansı'nda Türk heyetinin ikinci delegesi olarak bulunmuştur.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre babası, İmamoğulları ailesinden ayakkabıcı Mahmud Zeki Efendi'dir. İlk öğrenimini Sinop'ta gördü.

Eğitimi

İstanbul'da Soğukçeşme Askerî Rüştiyesi'ne ve ardından Askerî Tıbbiye'ye devam etti; 1901'de yüzbaşı tabip olarak mezun oldu. Gülhane Hastanesi'nde Alman hekimlerin yanında cerrahi alanında uzmanlaştı; "Nur" mahlasını bu yıllarda kullanmaya başladı.

Kariyeri

1907'de askerî cerrahi muallimi oldu, 1908'de binbaşılığa yükseldi. Şubat 1909'da Sinop mebusu seçildi. Millî Mücadele yıllarında Ankara hükümetinde Maarif vekilliği (1920-1921), Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye vekilliği ve kısa süre Hariciye vekilliği yaptı. 1921'de olağanüstü elçi olarak Moskova'ya gitti. 1923'te Lozan Konferansı'nda ikinci delege olarak görev aldı ve aynı yıl yeniden Sinop milletvekili seçildi.

Yurt dışı yılları ve dönüşü

Mustafa Kemal'le görüş ayrılıkları nedeniyle 1926'da yurt dışına çıktı; 1926-1933 arasında Paris'te, 1933-1938 arasında İskenderiye'de yaşadı. Aralık 1938'de Türkiye'ye döndü.

Eserleri

On iki ciltlik *Türk Tarihi*, dört ciltlik hatıratı *Hayat ve Hâtırâtım* (İstanbul 1967-1968), *Oğuznâme* üzerine çalışması ve klasik şairlere dair incelemeleri vardır. *Tanrıdağ* dergisini çıkardı.

Sinop için önemi

Sinop'ta doğup ilk öğrenimini burada yapan Rıza Nur, kentin iki farklı dönemde Meclis'teki temsilcisi olmuş; Lozan'daki rolüyle Sinop'un en çok anılan siyasi isimlerinden biri hâline gelmiştir.

Son yılları

8 Eylül 1942'de İstanbul'da öldü ve Merkezefendi Mezarlığı'na defnedildi.

Farklı değerlendirmeler

Hatıratı, dönemin siyasi kişilikleri hakkındaki sert yargıları nedeniyle tarihçiler arasında tartışmalı bir kaynak olarak görülür; araştırmacılar eseri diğer belgelerle karşılaştırarak kullanmayı önerir.