Necip Âsım Yazıksız

Necip Âsım Yazıksız kimdir?

Necip Âsım Yazıksız (1861-1935), Kilis'te doğmuş asker, tarihçi, dil araştırmacısı ve milletvekilidir. Türkiye'deki ilk Türkçülerden biri sayılır; Dârülfünun'da Türkoloji öğretiminin kurucuları arasında yer alır ve Orhun yazıtlarını Türk okuruna tanıtan ilk isimlerdendir.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 29 Aralık 1861'de Kilis'te doğdu. Yörede Balhasanoğulları adıyla bilinen bir sipahi ailesindendir.

Eğitimi

İlk ve orta öğrenimini Kilis'te gördü; valilik kaynağı Kilis'te Bekir Vahid Efendi'den ders aldığını belirtir. 1875'te Şam Askerî İdâdîsi'ne girdi, ardından Kuleli'ye geçti ve 1881'de Mekteb-i Harbiye'den mülâzım-ı sânî (teğmen) olarak mezun oldu. Valilik metninde mezuniyet yılı 1880 olarak geçer.

Kariyeri

İstanbul'daki askerî rüşdiyelerde ve Mekteb-i Harbiye'de Fransızca, Türkçe ve tarih okuttu. 1913'te miralay (albay) rütbesiyle emekli olduktan sonra Dârülfünun'a Türk tarihi ve Türk dili müderrisi olarak atandı. II. Meşrutiyet'in ilanından sonra 1908'de kurulan Türk Derneği'nin kurucuları arasında bulundu ve sonradan başkanlığını yaptı. 1927'de Erzurum milletvekili olarak TBMM'ye girdi.

Çalışmaları ve eserleri

Türkçenin sadeleşmesini savunmakla birlikte aşırı tasfiyecilikten uzak durdu. Başlıca çalışmaları arasında Göktürk alfabesini tanıtan En Eski Türk Yazısı, Orhun yazıtlarına dair yayınları, bir Osmanlı tarihi, Türk atasözlerini derleyen Eski Savlar ve Léon Cahun'den yaptığı çeviriler sayılır. 1892'de Chicago Dünya Fuarı'ndan madalya aldı, 1895'te Paris'teki Société Asiatique'e üye seçildi. Valilik kaynağı, "Türk" kelimesinin vavlı yazılmasını savunduğu için kendisine "Vavlı Türk" denildiğini aktarır.

Kilis için önemi

Kilis'te yetişip Türkoloji'nin kurumsallaşmasına katkı veren ilk kuşak aydınlardandır; valilik tanınmış Kilisliler arasında sayar. Aynı kuşaktan Kilisli Rifat Bilge ile birlikte şehrin dil çalışmalarındaki öncü isimlerindendir.

Son yılları

12 Aralık 1935'te İstanbul'da öldü; Sahrâyıcedîd Mezarlığı'na defnedildi.

Kaynaklar arasındaki farklar

Harbiye'den mezuniyet TDV'de 1881, valilikte 1880 olarak verilir. Valilik sayfasındaki "20 ve 21. dönem Kilis milletvekili" ifadesi Doğan Güreş'e aittir; Necip Âsım'ın milletvekilliği 1927 Erzurum'dur.