Hocazâde Abdullah Enverî

Hocazâde Abdullah Enverî kimdir?

Hocazâde Abdullah Enverî (1825-1887), Kilis'te doğmuş, geç Osmanlı döneminin en tanınmış mantık âlimlerinden biridir. Kilis'teki derslerine İslâm dünyasının çeşitli bölgelerinden öğrenci geldiği, adının özellikle kıyas konusundaki yetkinliğiyle yayıldığı kaydedilir. Türkçe yazılmış ilk basılı mantık kitabı da ona aittir.

Doğumu ve ailesi

1825'te Kilis'te doğdu. Pek çok âlim yetiştirmiş Hocazâde ailesindendir. Babası, "Büyük Hoca" diye anılan mantıkçı Abdurrahman Efendi'dir.

Eğitimi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre bütün tahsilini babasının yanında yaptı ve 1845'te icazet aldı. Tasavvuf terbiyesini ise Nakşibendî şeyhi Kilisli Abdullah Sermest Efendi'den aldı.

Çalışmaları

İcazetinden sonra Kilis'teki Kesik Minare Medresesi'nde ders vermeye başladı ve ömrünü burada öğretimle geçirdi. Kaynaklar, kıyas konusundaki ününün bir nükteye konu olacak kadar yaygınlaştığını aktarır. Klasik mantık çerçevesini korumakla birlikte yeni alt ayrımlar ve terimler önerdiği, karma kıyaslar (muhtalitât) ile burhanî kıyasların sınıflandırılması üzerinde ayrıntılı durduğu belirtilir. Sultan Abdülmecid'e sunduğu Tasdîkāt haşiyesi karşılığında ödül ve ömür boyu maaş bağlandığı da kaydedilir.

Eserleri

• Usûl-i Cedîde Zübdesi (1873): Türkçe ilk basılı mantık kitabı olarak anılır.
• Hâşiye-i Cedîde ale't-Tasdîkāt.
• Tasavvurât Hâşiye-i Cedîdesi (1872).
• Îsâgūcî ve Molla Fenârî şerhi gibi mantık metinleri üzerine haşiyeler.

Kilis için önemi

Kilis'i 19. yüzyılda bir mantık öğretimi merkezi hâline getiren isim olarak görülür. Valilik de onu şehrin önde gelen âlimleri arasında sayar.

Son yılları

1887'de Kilis'te öldü; Musallâ Mezarlığı'nda babasının yanına gömüldü. Sonradan mezarı üzerine bir türbe yapıldığı belirtilir.