Kilisli Abdullah Sermest

Kilisli Abdullah Sermest kimdir?

Kilisli Abdullah Sermest (1819-1882), Kilis'te doğmuş Nakşibendî şeyhi ve mutasavvıf şairdir. Baytazzâde adıyla da anılır. Mısır, Hicaz, Bağdat ve Hindistan'ı kapsayan uzun bir yolculuk döneminden sonra memleketine dönüp kurduğu tekkeyle on dokuzuncu yüzyıl Kilis'inin dinî ve ilmî hayatında belirleyici bir yer edinmiştir. Mantık âlimi Hocazâde Abdullah Enverî de onun yetiştirdiği kişiler arasındadır.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 1819'da Kilis'te dünyaya geldi. Ailesinin kökü Doğu Türkistan'daki Tomanbay boyuna dayandırılır; büyük dedesi Süleyman Âkif'in 18. yüzyılın sonlarında Taşkent'ten Kilis'e yerleştiği kaydedilir. Sekiz yaşına gelmeden yetim kaldı.

Eğitimi

İlk eğitimini Kilis'te mahalle mektebinde aldı; ardından Akcurun Camii'nde Hacı Hâfız Efendi'nin derslerine devam etti. 1836 dolaylarında Mısırlı İbrahim Paşa'nın Suriye seferi sırasında askere alınarak Kahire'ye götürüldü. Mısır'da yaklaşık on yıl kaldı; bu sürede Fransız hekim Collit'ten (valilik kaynağında "Kölit Bey") tıp bilgisi edindi, hat ve hakkâklık sanatlarını öğrendi.

Tasavvufi yolu

1846'da hac için Mekke'ye gittiğinde Nakşibendî şeyhi Muhammed Can ile tanışıp ona intisap etti. Yaklaşık on iki yıl şeyhinin yanında bulundu, bu dönemde Bağdat ve Bombay'a da gitti. Seyrüsülûkunu tamamlayıp hilâfet aldıktan sonra 1858 civarında Kilis'e irşad için gönderildi ve burada kendi adıyla anılan tekkeyi kurdu.

Kilis için önemi

Geçimini tekke gelirlerinden değil, hattatlık ve mühür kazıma işinden sağladığı belirtilir. Kurduğu vakıf; yağhane, kahvehane, fırın ve dükkânlar gibi gelir getiren yapılarla tekkeyi destekledi. Tekkesi kendisinden sonra oğlu Mehmed Vakıf tarafından 1925'e kadar sürdürüldü. Abdullah Enverî ve Çermikli Zihnî Baba gibi isimler ona bağlanmıştır.

Eserleri

Çoğu Türkçe gazellerden oluşan ve TDV'ye göre 118 şiir içeren bir divanı vardır. Valilik kaynağı ayrıca "Sıffeyn Vakası" adlı bir risaleden söz eder. TDV mantık ve kelâma dair yazılarından da bahseder.

Son yılları

26 Mart 1882'de vefat etti ve tekkesinin bahçesine defnedildi. Türbesi bugün ziyaret edilen bir yer olarak bilinir.