Kilisli Rifat Bilge

Kilisli Rifat Bilge kimdir?

Kilisli Rifat Bilge (1874-1953), Kilis'te doğmuş filolog, eğitimci ve yazma eser uzmanıdır. "Kilisli Muallim Rıfat" adıyla da bilinir. Kâşgarlı Mahmud'un Dîvânü lugāti't-Türk'ünü ilk kez yayımlayarak Türkoloji'ye kalıcı bir katkı yapmış, eski Türkçe metinler üzerindeki çalışmalarıyla Türk Dil Kurumu'nun tarihî sözlük projesine malzeme hazırlamıştır.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 1874'te Kilis'te doğdu. Babası, yürüttüğü bir görev nedeniyle "Kerim Çavuş" diye tanınan Abdülkerim Efendi'dir.

Eğitimi

İlk ve orta öğrenimini Kilis'te tamamladı; valilik kaynağına göre Kör Hüseyin Ağa Medresesi'nde de okudu. 1892'de Kilis müftüsünden icazet aldı. Aynı yıl İstanbul'a giderek Dârülmuallimîn'e girdi ve 1899'da bitirdi; 1908'de Mekteb-i Hukuk'tan da mezun oldu.

Kariyeri

1901-1922 arasında çeşitli idadi, sultani ve askerî okullarda Arapça, Farsça, Türkçe, tarih ve coğrafya okuttu. Daha sonra İstanbul Darülfünunu'nun (sonra İstanbul Üniversitesi) ilahiyat ve edebiyat fakültelerinde okutman olarak görev yaptı, 1946'da emekli oldu. İstanbul'daki vakıf kütüphanelerinde nadir yazmaların tanıtılması ve kataloglanması işlerinde de çalıştı.

Eserleri

• Dîvânü lugāti't-Türk neşri (1916-1917)
• Hilyetü'l-insân ve halbetü'l-lisân (1922)
• el-Kavânînü'l-külliyye li-zabti'l-lugati't-Türkiyye (1928)
• Bezm ü Rezm (1928) ve Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nin VII-VIII. ciltleri (1928)
• Mâniler (1928)

1930'larda Türk Dil Kurumu'nun tarama çalışmaları için eski metinlerden 15.000 civarında fiş hazırladı.

Kilis için önemi

Şehrin yetiştirdiği en önemli dil bilginlerinden sayılır. TDV'ye göre Gaziantep Üniversitesi'nin Kilis'teki eğitim fakültesine onun adı verilmiştir; valilik de onu tanınmış Kilisliler arasında anar. Hemşehrisi Necip Âsım Yazıksız gibi Türkoloji'nin ilk kuşağındandır.

Son yılları

22 Şubat 1953'te Ankara'da öldü ve Cebeci Asri Mezarlığı'na defnedildi.