İbnü'l-Ezrak el-Fârikī

İbnü'l-Ezrak el-Fârikī, 1117'de Meyyâfârikīn'de (bugünkü Silvan) doğmuş Artuklu dönemi tarihçisidir. Silvan ve Diyarbakır'ın ortaçağ tarihine dair en önemli yerli kaynaklardan biri olan Târîhu Meyyâfârikīn ve Âmid'i yazdı. 1181'den sonra öldü.

Hayatı

İbnü'l-Ezrak el-Fârikī kimdir?

İbnü'l-Ezrak el-Fârikī, 12. yüzyılda yaşamış bir tarihçi ve Artuklu devlet görevlisidir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Şevval 510'da (Şubat 1117) Meyyâfârikīn'de, yani bugünkü Silvan ilçesinde doğdu. Asıl önemi, doğduğu şehir ile Âmid'in (Diyarbakır) tarihini anlatan *Târîhu Meyyâfârikīn ve Âmid* adlı eserinden gelir.

Doğumu ve ailesi

Tam adı Ahmed b. Yûsuf b. Alî b. el-Ezrak el-Fârikī'dir. Köklü bir aileden geldi; ansiklopediye göre dedesi Hasankeyf'te idari görevlerde bulunmuş ve Diyarbekir valiliği yapmıştı.

Eğitimi

1139-1140 yıllarında Bağdat'ta bulundu; Kur'an, hadis, fıkıh, ferâiz (miras hukuku), nahiv ve edebiyat okudu. Hocaları arasında İbnü'ş-Şehrezûrî ve Mevhûb b. Ahmed el-Cevâlîkī sayılır.

Çalışmaları

Artuklular'ın hizmetinde çeşitli görevler üstlendi; Meyyâfârikīn ve Şam'da vakıf denetimi bunlar arasındadır. Bağdat'a iki kez gitti, 1153-1154'te Gürcistan'a, ayrıca İran ve Suriye'ye seyahat etti. Bu yolculuklarda tanık olduğu olayları eserine aktardı.

Eserleri

*Târîhu Meyyâfârikīn ve Âmid* — Aslen üç cilt olduğu bilinen eserin yalnız üçüncü cildi günümüze ulaşmıştır. Bir nüshası Londra'da bulunmaktadır (DHA, 2025).

Diyarbakır için önemi

Eser, Mervânîler ve Artuklular dönemi Silvan ve Diyarbakır'ı hakkında yerinde yaşamış bir yazarın gözlemlerini içerdiği için bölge tarihinin temel kaynaklarındandır.

Son yılları ve ölümü

Ölüm tarihi kesin bilinmez; TDV İA, 577 (1181) yılından sonra öldüğünü belirtir.