Emin Hilmi Efendi

Emin Hilmi Efendi kimdir?

Emin Hilmi Efendi, asıl adı Mehmed Emin olan, XIX. yüzyılda yaşamış divan şairi ve Osmanlı devlet memurudur. 1831'de Trabzon'da doğdu. Şiirlerinde Hilmî mahlasını kullandı. Trabzon'da çeşitli memuriyetlerde bulundu ve 1877'de açılan ilk Osmanlı Meclis-i Mebûsanı'na Trabzon mebusu olarak girdi. Divanındaki çok sayıdaki tarih manzumesi, dönemin Trabzon'u için önemli bir kaynaktır. Hakkındaki bir monografide "Şâir-i Mâhir" sıfatıyla anılır.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Trabzon'un tanınmış ailelerinden birine mensuptur. Babası Alemdarzâde Hacı Mustafa Ârif Ağa'dır. Edebiyat tarihçisi Nihad Sâmi Banarlı'nın dedesidir.

Eğitimi

Hat dersleri alıp icazet aldıktan sonra İstanbul'a gitti. Dayısı Hoca Pîr Efendi'den medrese eğitimi gördü, Arapça ve Farsça öğrendi.

Memuriyeti ve siyasi hayatı

1849'da Trabzon Valisi Hayreddin Paşa'nın divan kâtibi olarak memuriyete başladı. Kaynaklarda Trabzon'da meclis üyeliği, mektubî kalemi mümeyyizliği ve vilayet gazetesi muharrirliği görevleri sayılır. TDV, bir dönem Erzurum'da defterdar muavini olarak çalıştığını da kaydeder. 19 Mart 1877'de açılan ilk Osmanlı Meclis-i Mebûsanı'na Trabzon mebusu olarak katıldı. Ahmet Hilmi İmamoğlu'nun monografisi, Trabzon'a bağlılığı nedeniyle daha yüksek görevleri kabul etmediğini aktarır.

Şiiri ve tasavvufi yönü

Nakşibendiyye tarikatına mensuptu. TDV İslâm Ansiklopedisi onu orta seviyede bir şair olarak değerlendirir ve en belirgin özelliğinin tarih manzumeleri olduğunu belirtir. Gökçehan Aysel Yılmaz'ın makalesine göre divanındaki 147 tarih manzumesinden 85'i Trabzon'la ilgilidir ve şehir, şiirlerinin başlıca ilham kaynağıdır.

Eserleri

• *Dîvân* (Trabzon, 1293/1877)
• *Münşeât*: Mektup ve resmî yazılarından oluşan derleme.
• *Muhâkeme-i Ye's ü Emel* (1284): Münazara türünde öğüt veren bir eser.
• *Pâresiz Kasidesi Şerhi*: Âgâh Paşa'nın kasidesine yazdığı şerh.

Trabzon için önemi

Emin Hilmi Efendi'nin tarih manzumeleri, Tanzimat dönemi Trabzon'undaki yapılar, yöneticiler ve olaylar hakkında bilgi verir. Bu yüzden şehrin XIX. yüzyıl tarihini araştıranlar için başvurulan kaynaklar arasındadır.

Son yılları ve ölümü

15 Zilhicce 1301'de (6 Ekim 1884) İstanbul'da öldü. Edirnekapı dışında İbn Kemal'in mezarı yakınına defnedildi. Şair Yenişehirli Avni Bey'le aynı tarihte ölmesi, Üsküdarlı Talat'ın ikisi için ortak bir tarih manzumesi yazmasına vesile oldu.