Basilios Bessarion

Basilios Bessarion kimdir?

Basilios Bessarion, 1403'te Trabzon'da doğan Bizanslı ilahiyatçı, filozof ve hümanisttir. Nikaia (İznik) metropolitliğinden sonra Roma Katolik Kilisesi'nde kardinal oldu. Ferrara-Floransa Konsili'nde kiliselerin birleşmesini savunan Rum heyetinin önde gelen sözcüsüydü. Yunanca el yazmalarından oluşan büyük kütüphanesini Venedik'e bağışlaması, onu Rönesans hümanizminin önemli figürlerinden biri yapmıştır.

Doğumu ve ailesi

Britannica ve Dizionario Biografico degli Italiani (DBI), Bessarion'un 2 Ocak 1403'te Trabzon'da doğduğunu yazar. Bu dönemde Trabzon, Komnenos hanedanının yönettiği Trabzon Rum İmparatorluğu'nun başkentiydi. Vaftiz adı DBI'ya göre Basileios'tur; Britannica Ioannes adını da anar. Aile ve şehirdeki doğum yeri hakkında ayrıntılı bilgi bu kaynaklarda bulunmaz.

Eğitimi

DBI'ya göre İstanbul'da (Konstantinopolis) retorik, edebiyat ve felsefe okudu. 30 Ocak 1423'te keşiş olarak Bessarion adını aldı. Daha sonra Mora'daki Mistra'da Neoplatoncu filozof Gemistos Plethon'un öğrencisi oldu.

Kilise ve diplomasi hayatı

1437'de Nikaia metropolitliğine getirildi ve Bizans İmparatoru VIII. Ioannes Palaiologos'la birlikte İtalya'ya giderek Ferrara-Floransa Konsili'ne katıldı. Konsilde birlik lehine yaptığı konuşmalarla öne çıktı. Papa IV. Eugenius tarafından 18 Aralık 1439'da kardinal yapıldı ve bundan sonra hayatını İtalya'da sürdürdü. 1463'te Konstantinopolis'in Latin patriği unvanını aldı.

Eserleri ve kütüphanesi

• *In calumniatorem Platonis*: Yine Trabzon kökenli hümanist Georgios Trapezuntios'un (George of Trebizond) Aristotelesçi eleştirilerine karşı Platon'u savunan eseri.
• *Oratio dogmatica de unione*: Floransa Konsili'nde kiliselerin birliği üzerine yaptığı konuşma.
• Trabzon'a övgü: TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Trabzon maddesi, Komnenos sarayının Bessarion tarafından tasvir edildiğini belirtir.

DBI'ya göre bağış envanterinde 482 Yunanca ve 264 Latince el yazması yer alır. Bu koleksiyon Venedik'teki Biblioteca Marciana'nın çekirdeğini oluşturur.

Trabzon için önemi

Bessarion, Trabzon Rum İmparatorluğu döneminde şehirde doğmuş ve uluslararası ölçekte tanınmış en önemli düşünürlerden biridir. Şehrin Komnenos dönemi sarayına dair tasviri, Trabzon'un Orta Çağ topografyası için başvurulan metinler arasındadır.

Son yılları ve ölümü

18 Kasım 1472'de Ravenna'da öldü. Cenaze töreni Roma'daki Santi Apostoli (On İki Havari) Bazilikası'nda yapıldı ve önceden hazırlattığı mezarına burada gömüldü.

Kaynaklar arasındaki farklar

• Vaftiz adı Basileios ya da Ioannes olarak farklı verilir.
• Kütüphane bağışı kaynaklarda 1468 veya 1469 yılına tarihlenir.