İlçedeki Dündartepe höyüğünde Kalkolitik döneme ait yerleşim izleri bulunmuştur. Kentin antik adı Amisos'tur. Amisos, Miletoslu göçmenlerce kurulan bir Helenistik koloni olarak kaydedilir. 1071 sonrasında bölge Danişmendlilerin ve Selçukluların eline geçti. 1413'te Osmanlı topraklarına katıldı.
İlçenin adı "ilk adım" anlamına gelir. Ad, Mustafa Kemal Atatürk'ün 19 Mayıs 1919'da Bandırma Vapuru ile Samsun'a çıkışını anar. İlkadım 1994'te belediye oldu. 2008'de çıkarılan kanunla Samsun'un merkez ilçelerinden biri olarak düzenlendi.
Coğrafya
İlçe kuzeyde Karadeniz'e açılır. Kürtün ve Mert ırmakları arasında kalan bir alana yayılır. İklim nemli subtropikal (Köppen Cfa) olarak sınıflandırılır.
Ekonomi büyük ölçüde hizmet sektörüne dayanır. Samsunport limanı, Samsun Serbest Bölgesi ve demiryolu hattı ilçenin lojistik varlıkları arasında sayılır. Kırsal alanda tahıl ekimi öne çıkar. Fındık da üretilir.
İlkadım'da neler görülür?
- Gazi Müzesi: 1902'de yapılan eski Mantika Palas oteli. Atatürk 1919'da burada kaldı. Bina restorasyondan sonra 8 Kasım 1998'de müze olarak açıldı.
- Büyük Cami: İlk yapı 14. yüzyıla dayanır. 1869 yangınında yanan ahşap caminin yerine bugünkü taş cami 1884'te açıldı.
- Pazar Camii: 14. yüzyılda İlhanlılar döneminde yapıldı. 1819'da onarıldı. Dikdörtgen planlı ve ahşap çatılıdır.
- Saathane Meydanı ve Saat Kulesi: Büyük Cami'nin yanındaki tarihi meydan. Yakın dönemde yeniden düzenlendi.
- Bandırma Gemi Müzesi: 1999'da yapılan 240 tonluk Bandırma Vapuru replikası. Temmuz 2026'da Canik'teki Doğu Park'tan Kurtuluş Yolu üzerindeki İstiklal Meydanı'na taşındı.
- Arkeoloji Müzesi ve Dündartepe Höyüğü: Müzede Dündartepe kazılarından buluntular sergilenir.
- Tarihi yapılar: Kurşunlu Camii, Taşhan, Bedesten ve eski belediye binası ilçedeki tarihi yapılar arasında sayılır.
Köy ve mahalleler
İlkadım'da 61 mahalle vardır. 2012 tarihli 6360 sayılı Kanun ile ilçedeki köyler mahalleye dönüştü. En kalabalık mahalleler arasında Fevzi Çakmak, Kışla, Kazım Karabekir, Derebahçe ve Adalet bulunur. TÜİK 2025 verilerine göre ilçe nüfusu 330.290'dır.
Yöresel ürünler
Kırsal mahallelerde tarım arazisinin yaklaşık yüzde 44'ünde tahıl ekilir. Üretici desteklerinde fındık öne çıkar. Hayvancılıkta sığır ve küçükbaş yetiştiriciliği ile arıcılık yapılır.
Yönetim
İlçe bir kaymakamlık ve İlkadım Belediyesi tarafından yönetilir. Belediye, Samsun Büyükşehir Belediyesi sınırları içindedir. Kent içi ulaşımda Samsun tramvay hattı ilçeden geçer.