
Çoban Mustafa Paşa Külliyesi Buradasınız
Başlangıç
Kocaeli / Gebze
Son güncelleme: 28 Ekim 2026
Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi
Gebze’de, 1520’lerde Çoban Mustafa Paşa’nın yaptırdığı cami, türbe, medrese, imaret ve kervansaraydan oluşan menzil külliyesi; mimarı tartışmalı.
Kapak fotoğrafı: Kocaeligönüllüsü · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Çoban Mustafa Paşa Külliyesi, Kocaeli’nin Gebze ilçesinde, kent merkezinin kuzeybatısındaki bir tepede yer alan Osmanlı menzil külliyesi. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre caminin mermer kitabesi 930 (1523-24), ahşap kapı kanatları 929 (1522-23) tarihini veriyor. Külliye 117 x 106 metrelik bir alanda cami, türbe, medrese, imaret, tekke ve kervansarayı bir araya getiriyor.
Yola çıkmadan önce: Cami ibadete açık bir yapı; ziyaret saatleri ve türbenin açık olduğu günler Ekim 2026 itibarıyla resmî bir kaynakta doğrulanmadı. Külliyenin bazı bölümlerinin bugün hangi amaçla kullanıldığını da yerinde teyit etmek gerekiyor.
TDV İslâm Ansiklopedisi ve Archnet külliyeyi Gebze’nin kuzeybatısındaki bir tepeye yerleştiriyor; Archnet tepenin dört yanının yollarla çevrili olduğunu yazıyor. Wikidata’daki cami kaydında koordinat 40,8000 K, 29,4317 D. TDV’ye göre külliyenin hamamı ana yapı grubundan ayrı, çarşı içinde duruyor. Yapının bağlı olduğu mahalle resmî bir kaynakta doğrulanmadı.
TDV İslâm Ansiklopedisi bâniyi Yavuz Sultan Selim’in kızı Hanım Hatun’la evli olan ve 1529’da ölen Çoban Mustafa Paşa olarak tanıtıyor. Heba Nayel Barakat’ın 1993 tarihli METU JFA makalesine göre paşa 1522’de yaklaşık altı ay Mısır valiliği yaptı, sonra görevden çekilip Gebze’ye yerleşti. İngilizce Vikipedi, paşanın Viyana seferi yolunda öldüğünü ve türbesinin Gebze’deki bu külliyede bulunduğunu yazıyor.
Bu soru açık. TDV İslâm Ansiklopedisi yapının Sinan’ın eser listelerinde geçtiğini, ancak Sinan’ın 1521-22’de Belgrad ve Rodos seferlerinde bulunması nedeniyle atfın tartışmalı olduğunu yazıyor; bugünkü kanaatin Sinan’ın işi tamamladığı ya da yardımcı mimar olarak çalıştığı yönünde olduğunu belirtiyor. Barakat ise Evliya Çelebi’nin Hüsam Kalfa’yı andığını aktarıyor ve ilk aşamayı ona, yaklaşık 1538-40’taki ikinci aşamayı Sinan dönemine bağlıyor.
TDV İslâm Ansiklopedisi 14,5 x 14,5 metrelik tek kubbeli bir cami, on iki kenarlı bir şadırvan, sekizgen ve kubbe çapı 6,40 metre olan bir türbe, 17 odalı medrese, 10 odalı dârüşşifâ, 12 derviş hücreli tekke, imaret, kütüphane, paşa odaları ve kervansaray sayıyor. Archnet medresede 20 öğrenci hücresi olduğunu yazıyor; oda sayısı iki kaynakta farklı.
TDV İslâm Ansiklopedisi Memlük tarzı bezemelerin malzemesini paşanın Mısır valiliğinde getirdiğini yazıyor. Barakat’ın makalesi renkli mermer kaplamayı geç Memlük Kahire işçiliğine bağlıyor ve mermerin paşanın valiliği sırasında sipariş edildiğini savunuyor. TDV, girişteki kündekâri kapı kanatlarının Ahmed Usta imzalı olduğunu ve fildişi, sedef, bağa kakmalar taşıdığını belirtiyor.
Archnet, Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün 1961’de dokuz yıl süren bir onarım başlattığını ve onarım mimarının Cahide Tamer olduğunu yazıyor. TDV İslâm Ansiklopedisi cami ve türbede 1992 yazında başlayan bir çalışmadan, medrese ile paşa odalarının Kur’an kursu olarak kullanıldığından söz ediyor. Barakat kırılan mermer parçaların yerel Marmara mermeriyle değiştirildiğini not ediyor. Sonraki onarımlar doğrulanmadı.
Özel araçla. KGM il-ilçe cetveline göre Gebze ilçe merkezi İzmit’e 51 km; külliyeye kadar mesafe ve otopark bilgisi doğrulanmadı. Toplu taşımayla. İngilizce Vikipedi Gebze’nin Marmaray banliyö hattıyla İstanbul’a bağlandığını yazıyor; istasyondan külliyeye uzanan hat ya da yürüme süresi Ekim 2026 itibarıyla doğrulanmadı.
Kaynaklar özel bir dönem önermiyor. Cami ibadete açık olduğu için cuma namazı ve vakit namazları dışındaki saatler daha uygun; bu bir öneri, kaynakta yazan bilgi değil.
Cami, türbe ve avlu çevresindeki yapılar için 1 saat ayırın.
Fotoğraf bekleniyor
Bu yer henüz fotoğraflanmamış.
Çoban Mustafa Paşa Külliyesi'nden bir fotoğrafınız varsa, siz de paylaşarak bu yerin tanıtılmasına katkıda bulunabilirsiniz.
İlk fotoğrafı siz paylaşınGebze ve Eskihisar: Çoban Mustafa Paşa, kale ve Hannibal: 5 durak, Çoban Mustafa Paşa Külliyesi 1. durak.
Rotanın tamamı, açıklamaları ve konumunuza göre sıralama rota sayfasında.
Rotayı aç
Başlangıç

Gebze

Gebze

Gebze

Çoban Mustafa Paşa Külliyesi'ne yakın tarihi ve doğal yerler
Tüm benzer yerleri gör
Çoban Mustafa Paşa Külliyesi'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.
Fotoğraf yükleZiyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.
Bilgi ekleYanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.
Hata bildirBu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.
Kaynak ekleDaha fazla katkı bekliyoruz
Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Çoban Mustafa Paşa Külliyesi hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.
Katkıda bulununKesin değil. TDV İslâm Ansiklopedisi Sinan’ın işi tamamladığı ya da yardımcı olarak çalıştığı görüşünü, Barakat ise ilk aşamada Hüsam Kalfa’nın mimar olduğu görüşünü öne çıkarıyor.
TDV’ye göre mermer kitabe 1523-24, kapı kanatları 1522-23 tarihli. İngilizce Vikipedi tamamlanma yılı olarak 1522’yi veriyor; Barakat 1522’yi ilk inşaat aşaması olarak alıyor.
İngilizce Vikipedi türbesinin külliyede olduğunu yazıyor. Barakat, paşa 1529’da ölünce türbenin tamamlanmadan kaldığını belirtiyor.
Hayır. TDV İslâm Ansiklopedisi simetrik planlı çifte hamamın ana yapı grubundan uzakta, çarşı içinde olduğunu yazıyor.
Kaynaklar farklı: TDV 17 oda, Archnet 20 öğrenci hücresi veriyor.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.
Daha bitmedi…
Sizin için daha iyi bir deneyim
Sitemizde çerezler kullanıyoruz. Zorunlu çerezler her zaman aktiftir, diğer çerezleri tercihlerinizle yönetebilirsiniz. Detaylı bilgi için Çerez Politikası sayfasını inceleyin.
Çerez tercihlerinizi yönetin
Sizlere daha iyi bir deneyim sunabilmek için çerezler kullanıyoruz. Tercihlerinizi istediğiniz zaman değiştirebilirsiniz.
Detaylı bilgi için Çerez Politikası sayfamızı inceleyin.