İçeriğe geç
Çoban Mustafa Paşa Külliyesi
Cami ve Medrese

Çoban Mustafa Paşa Külliyesi

Kocaeli / Gebze

Son güncelleme: 28 Ekim 2026

Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi

Gebze’de, 1520’lerde Çoban Mustafa Paşa’nın yaptırdığı cami, türbe, medrese, imaret ve kervansaraydan oluşan menzil külliyesi; mimarı tartışmalı.

Kapak fotoğrafı: Kocaeligönüllüsü · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Hakkında

Çoban Mustafa Paşa Külliyesi, Kocaeli’nin Gebze ilçesinde, kent merkezinin kuzeybatısındaki bir tepede yer alan Osmanlı menzil külliyesi. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre caminin mermer kitabesi 930 (1523-24), ahşap kapı kanatları 929 (1522-23) tarihini veriyor. Külliye 117 x 106 metrelik bir alanda cami, türbe, medrese, imaret, tekke ve kervansarayı bir araya getiriyor.

Yola çıkmadan önce: Cami ibadete açık bir yapı; ziyaret saatleri ve türbenin açık olduğu günler Ekim 2026 itibarıyla resmî bir kaynakta doğrulanmadı. Külliyenin bazı bölümlerinin bugün hangi amaçla kullanıldığını da yerinde teyit etmek gerekiyor.

Çoban Mustafa Paşa Külliyesi nerede?

TDV İslâm Ansiklopedisi ve Archnet külliyeyi Gebze’nin kuzeybatısındaki bir tepeye yerleştiriyor; Archnet tepenin dört yanının yollarla çevrili olduğunu yazıyor. Wikidata’daki cami kaydında koordinat 40,8000 K, 29,4317 D. TDV’ye göre külliyenin hamamı ana yapı grubundan ayrı, çarşı içinde duruyor. Yapının bağlı olduğu mahalle resmî bir kaynakta doğrulanmadı.

Çoban Mustafa Paşa kimdi?

TDV İslâm Ansiklopedisi bâniyi Yavuz Sultan Selim’in kızı Hanım Hatun’la evli olan ve 1529’da ölen Çoban Mustafa Paşa olarak tanıtıyor. Heba Nayel Barakat’ın 1993 tarihli METU JFA makalesine göre paşa 1522’de yaklaşık altı ay Mısır valiliği yaptı, sonra görevden çekilip Gebze’ye yerleşti. İngilizce Vikipedi, paşanın Viyana seferi yolunda öldüğünü ve türbesinin Gebze’deki bu külliyede bulunduğunu yazıyor.

Külliyeyi Mimar Sinan mı yaptı?

Bu soru açık. TDV İslâm Ansiklopedisi yapının Sinan’ın eser listelerinde geçtiğini, ancak Sinan’ın 1521-22’de Belgrad ve Rodos seferlerinde bulunması nedeniyle atfın tartışmalı olduğunu yazıyor; bugünkü kanaatin Sinan’ın işi tamamladığı ya da yardımcı mimar olarak çalıştığı yönünde olduğunu belirtiyor. Barakat ise Evliya Çelebi’nin Hüsam Kalfa’yı andığını aktarıyor ve ilk aşamayı ona, yaklaşık 1538-40’taki ikinci aşamayı Sinan dönemine bağlıyor.

Külliyede hangi yapılar var?

TDV İslâm Ansiklopedisi 14,5 x 14,5 metrelik tek kubbeli bir cami, on iki kenarlı bir şadırvan, sekizgen ve kubbe çapı 6,40 metre olan bir türbe, 17 odalı medrese, 10 odalı dârüşşifâ, 12 derviş hücreli tekke, imaret, kütüphane, paşa odaları ve kervansaray sayıyor. Archnet medresede 20 öğrenci hücresi olduğunu yazıyor; oda sayısı iki kaynakta farklı.

Mermer süslemeler nereden geldi?

TDV İslâm Ansiklopedisi Memlük tarzı bezemelerin malzemesini paşanın Mısır valiliğinde getirdiğini yazıyor. Barakat’ın makalesi renkli mermer kaplamayı geç Memlük Kahire işçiliğine bağlıyor ve mermerin paşanın valiliği sırasında sipariş edildiğini savunuyor. TDV, girişteki kündekâri kapı kanatlarının Ahmed Usta imzalı olduğunu ve fildişi, sedef, bağa kakmalar taşıdığını belirtiyor.

Külliye hangi onarımlardan geçti?

Archnet, Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün 1961’de dokuz yıl süren bir onarım başlattığını ve onarım mimarının Cahide Tamer olduğunu yazıyor. TDV İslâm Ansiklopedisi cami ve türbede 1992 yazında başlayan bir çalışmadan, medrese ile paşa odalarının Kur’an kursu olarak kullanıldığından söz ediyor. Barakat kırılan mermer parçaların yerel Marmara mermeriyle değiştirildiğini not ediyor. Sonraki onarımlar doğrulanmadı.

Nasıl gidilir?

Özel araçla. KGM il-ilçe cetveline göre Gebze ilçe merkezi İzmit’e 51 km; külliyeye kadar mesafe ve otopark bilgisi doğrulanmadı. Toplu taşımayla. İngilizce Vikipedi Gebze’nin Marmaray banliyö hattıyla İstanbul’a bağlandığını yazıyor; istasyondan külliyeye uzanan hat ya da yürüme süresi Ekim 2026 itibarıyla doğrulanmadı.

Ne zaman gidilmeli?

Kaynaklar özel bir dönem önermiyor. Cami ibadete açık olduğu için cuma namazı ve vakit namazları dışındaki saatler daha uygun; bu bir öneri, kaynakta yazan bilgi değil.

Ne kadar zaman ayırmalı?

Cami, türbe ve avlu çevresindeki yapılar için 1 saat ayırın.

Bilmediklerimiz

  • Külliyenin bağlı olduğu mahalle resmî kayıtlarda hangisi?
  • 1990’lardan sonra hangi onarımlar yapıldı ve medrese ile imaret bugün ne amaçla kullanılıyor?
  • Türbe ziyaretçiye hangi gün ve saatlerde açık?
  • İlk aşamanın mimarı Hüsam Kalfa mı, başka bir saray mimarı mı?
  • Öne çıkan Memlük tarzı renkli mermer kaplamalı tek kubbeli cami; fîrûze çinili sekizgen türbe; Ahmed Usta imzalı kündekâri kapı kanatları
  • Eski adı Çoban Mustafa Paşa Camii; Çoban Mustafa Paşa Menzil Külliyesi
  • Kategori Cami ve Medrese
  • Kocaeli’den Gebze ilçe merkezi İzmit’e 51 km (KGM); yapıya kadar mesafe doğrulanmadı
  • Kamp Yok

Galeri

Fotoğraf bekleniyor

Bu yer henüz fotoğraflanmamış.

Çoban Mustafa Paşa Külliyesi'nden bir fotoğrafınız varsa, siz de paylaşarak bu yerin tanıtılmasına katkıda bulunabilirsiniz.

İlk fotoğrafı siz paylaşın

Harita

Konum Bilgileri

40.80002, 29.4317

Kocaeli / Gebze

Haritada Aç

Bu yer bir rotada

Gebze ve Eskihisar: Çoban Mustafa Paşa, kale ve Hannibal: 5 durak, Çoban Mustafa Paşa Külliyesi 1. durak.

Rotanın tamamı, açıklamaları ve konumunuza göre sıralama rota sayfasında.

Rotayı aç
  1. Çoban Mustafa Paşa Külliyesi Buradasınız

    Başlangıç

    1 saat

Buradan Az Ötede

Çoban Mustafa Paşa Külliyesi'ne yakın tarihi ve doğal yerler

Tüm benzer yerleri gör

Kaynaklar

  • TDV İslâm Ansiklopedisi (Köksal Seyhan) Çoban Mustafa Paşa Külliyesi, c. 8, s. 351-354, 1993 (güncelleme 23.09.2020) — Gebze’nin kuzeybatısında bir tepe üzerinde Ansiklopedi
  • bânî Çoban Mustafa Paşa (ö. 1529)
  • mermer kitabede 930 (1523-24) ahşap kapı kanatlarında 929 (1522-23)
  • Sinan’a ait olup olmadığı tartışmalı
  • 117 x 106 m
  • cami 14,5 x 14,5 m tek kubbeli
  • türbe sekizgen kubbe çapı 6,40 m, fîrûze çini
  • medrese 17 oda
  • dârüşşifâ 10 oda
  • tekke 12 hücre
  • imaret
  • kervansaray
  • kütüphane
  • çarşı içinde çifte hamam
  • 1992 yazında başlayan onarım
  • Memlük tarzı bezeme Ahmed Usta imzalı kündekâri kapı (Ansiklopedi) Ansiklopedi
  • erişim 26.10.2026 Ansiklopedi
  • Heba Nayel Barakat METU JFA c. 13, s. 1-2, ss. 17-30, Further Observations on the Çoban Mustafa Paşa Mosque at Gebze, 1993 — Cami 929 H (1523) tarihli
  • ilk aşama 1522 (cami avlu duvarları, giriş, hamam), ikinci aşama yaklaşık 1538-40 (kervansaray, türbe, medrese, hanlar)
  • türbe paşa 1529’da ölünce tamamlanmadı
  • Evliya Çelebi mimarı Hüsam Kalfa olarak anar bazı araştırmacılar Esir Ali ya da Sinan der
  • mermer kaplama geç Memlük Kahire işi paşanın Mısır valiliğinde (1522, yaklaşık altı ay) sipariş edildiği görüşü Resmî Yayın
  • kırık parçalar Marmara mermeriyle değiştirilmiş (Akademik Çalışma)
  • erişim 26.10.2026
  • Archnet Çoban Mustafa Paşa Külliyesi, tarihsiz — Gebze’nin kuzeybatısında, dört yanı yolla çevrili tepe
  • giriş kitabesine göre 1523
  • bazı kaynaklara göre Sinan 1538’de genişletti
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü 1961’de dokuz yıllık bir onarım başlattı onarım mimarı Cahide Tamer Resmî Yayın
  • medresede 20 öğrenci hücresi (Web Sitesi)
  • erişim 26.10.2026
  • Wikipedia (İngilizce) Çoban Mustafa Pasha — Viyana seferi yolunda öldü (1529) Ansiklopedi
  • türbesi Gebze’deki külliyede
  • külliyenin tamamlanma yılı 1522 (Ansiklopedi) Ansiklopedi
  • erişim 26.10.2026 Ansiklopedi
  • Wikipedia (İngilizce) Gebze — Gebze Marmaray banliyö hattıyla İstanbul’a bağlı Ansiklopedi
  • Gebze koordinatı 40°48′K 29°26′D (Ansiklopedi) Ansiklopedi
  • erişim 26.10.2026 Ansiklopedi
  • Wikidata Q25475745 — Çoban Mustafa Paşa Camii
  • koordinat 40.80001712552067 29.431698752586435
  • idari birim Gebze ilçesi (Web Sitesi)
  • erişim 26.10.2026
  • Karayolları Genel Müdürlüğü İl-ilçe uzaklık cetveli (ililcemesafe.pdf), tarihsiz — Kocaeli bölümü: İzmit il merkezinden Gebze 51, Darıca 58, Çayırova 59, Dilovası 41 km (Resmî Veri) Resmî Yayın
  • erişim 26.10.2026
Kaynak öner

Katkıda Bulun

  • Fotoğraf Paylaş

    Çoban Mustafa Paşa Külliyesi'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.

    Fotoğraf yükle
  • Bilgi Ekle

    Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.

    Bilgi ekle
  • Hata Düzelt

    Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.

    Hata bildir
  • Kaynak Öner

    Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.

    Kaynak ekle

Gelen Katkılar

  • Daha fazla katkı bekliyoruz

    Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Çoban Mustafa Paşa Külliyesi hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.

    Katkıda bulunun

Çoban Mustafa Paşa Külliyesi Hakkında Sık Sorulanlar

Külliye Mimar Sinan’ın eseri mi?

Kesin değil. TDV İslâm Ansiklopedisi Sinan’ın işi tamamladığı ya da yardımcı olarak çalıştığı görüşünü, Barakat ise ilk aşamada Hüsam Kalfa’nın mimar olduğu görüşünü öne çıkarıyor.

Cami hangi yıl yapıldı?

TDV’ye göre mermer kitabe 1523-24, kapı kanatları 1522-23 tarihli. İngilizce Vikipedi tamamlanma yılı olarak 1522’yi veriyor; Barakat 1522’yi ilk inşaat aşaması olarak alıyor.

Çoban Mustafa Paşa burada mı gömülü?

İngilizce Vikipedi türbesinin külliyede olduğunu yazıyor. Barakat, paşa 1529’da ölünce türbenin tamamlanmadan kaldığını belirtiyor.

Hamam külliyenin içinde mi?

Hayır. TDV İslâm Ansiklopedisi simetrik planlı çifte hamamın ana yapı grubundan uzakta, çarşı içinde olduğunu yazıyor.

Medresede kaç oda var?

Kaynaklar farklı: TDV 17 oda, Archnet 20 öğrenci hücresi veriyor.

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?