Kilise ve Manastır
Mezra Kilisesi
Kars / Merkez
Son güncelleme: 3 Ekim 2026
Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi
Kars'ın 15 km kuzeydoğusunda, Mezra köyü yakınında Kars Çayı kıyısında yıkık bir Orta Çağ kilisesi. Kitabesi yok; 2018'de kaçak kazıyla ağır hasar gördü.
Hakkında
Mezra Kilisesi, Kars’ın yaklaşık 15 km kuzeydoğusunda, Mezra köyünün 1,5 km kuzeyinde, Kars Çayı kıyısındaki düzlükte duran yıkık bir kilisedir. Kitabesi yok ve dönem kaynaklarında adı geçmiyor. Mimarisini inceleyen araştırmacıya göre Orta Çağ’dan kalma bir Ermeni yapısı. Gitmeden bilmen gereken tek şey şu: burası bir kayıt sayfası. Yapı 2018’de defineciler tarafından ağır tahrip edildi ve bugün ayakta kalan duvar çok az.
Neden gitmeli
Kars’ın çevresinde herkesin bildiği büyük kiliseler var; Mezra onlardan biri değil. Güner Sağır’ın 2024’te yayımlanan çalışmasına kadar ayrıntılı olarak incelenmemişti. Tam da bu yüzden önemli: kimin yaptırdığı, adının ne olduğu, ne zaman yapıldığı bilinmeyen, yazılı kaynaklarda izi olmayan bir yapının bugün kalan son hâli.
Yapının hikâyesi soru işaretleriyle dolu. Mezra köyü, 1877–1878 savaşında Rus ordusunun karargâhının kurulduğu yerdi; ordunun taşınabilir kiliseleri olduğu da dönem kaynaklarından biliniyor. Köye 1880’lerin başında Rus yönetimi döneminde göçmen Ermeniler yerleştirildi ve köyde 1890’da yeni bir kilise yapıldı. Sağır, bu yapının o yeni kilise yapılana kadar köy halkı tarafından kullanılıp kullanılmadığını, ya da daha önce depremde veya savaşlarda yıkılıp yıkılmadığını soruyor, ama bunlara kesin cevap veremiyor. Kuzey cephedeki onarım izleri yapının bir dönem onarıldığını gösteriyor.
Buraya bu soruları görmek için gelirsin. Karşında bir anıt değil, kaybolmakta olan bir kaydın son sayfası var.
Kritik bilgi: ne kaldı
Mimari. Sağır’ın incelemesine göre kilise doğu–batı doğrultusunda dikdörtgen planlı. Batıdaki iki şapel ile pastoforion odaları aynı düzende; pastoforion, kiliselerde apsisin yanındaki yardımcı odalara verilen ad. Bu odaların her biri dikdörtgen planlı, tek at nalı biçimli apsisli ve beşik tonozlu. Yapının genel durumu yıkık ve harabe.
Tahribat. 2018’de basına yansıyan haberlere göre defineciler yapıyı kazdı; duvarlar yıkıldı, içi ve çevresi çukurlarla doldu. O tarihten sonra koruma ya da temizlik çalışması yapılıp yapılmadığını doğrulayamadık. Gittiğinde yapıyı haberdeki fotoğraflardan daha kötü bir durumda bulabilirsin.
Tarih ve ad. Kitabe yok, dönem kaynaklarında bilgi bulunmuyor. Orta Çağ tarihlendirmesi yalnızca mimari verilere dayanıyor. Kilisenin hangi azize adandığı da bilinmiyor.
İlçe. Mezra köyü Merkez ilçesine bağlı. Ancak Kültür Envanteri yapıyı Susuz bölgesi altında listeliyor. Yapının ilçe sınırının hangi tarafında kaldığını doğrulayamadık.
Nasıl gidilir
Mezra, Kars il merkezine yaklaşık 15 km uzaklıkta ve köyde Kars–Akyaka demiryolu hattı üzerinde bir istasyon var. Bu istasyonda trenlerin bugün durup durmadığını doğrulayamadık. Kilise köyün yaklaşık 1,5 km kuzeyinde, Kars Çayı’nın kenarındaki düzlükte. Köyden yapıya araç yolu mu yoksa yalnızca tarla yolu mu gittiğini doğrulayamadık. Köyde yolu sorman en güvenli yöntem.
Ne zaman gidilmeli
Yapı çay kıyısında, düzlükte. İlkbaharda çay taşkın ve arazi çamurlu olabilir; kışın kar kalıntıları ve çukurları örter, bu da yürümeyi tehlikeli hâle getirir. En uygun dönem haziran ile eylül arası. Ot boyunun kısa olduğu yaz sonunda duvar izleri ve çukurlar daha net görünür.
Ne kadar zaman ayırmalı
Yapının çevresini dolaşmak için 20–30 dakika yeter. Köyden yürüyerek gidip geleceksen buna bir saat daha ekle.
Pratik sorular
- Çocuklarla? Kazı çukurları ve yıkık duvarlar nedeniyle küçük çocuklarla önermiyoruz.
- Giriş ücreti? Doğrulanmadı. Çevrili ya da korunan bir alan olduğuna dair bilgi yok.
- Kamp? Uygun değil; alan hem hasarlı hem de korunması gereken bir yapı.
- Fotoğraf? Serbestçe çekebilirsin; ama çukurlara ve duvar diplerine yaklaşma.
- Tahribat görürsem? Yeni kazı izi görürsen jandarmaya ya da Kars Müze Müdürlüğü’ne bildir.
- Rakım 1674 m
- Öne çıkan Kitabesiz, yıkık Orta Çağ kilisesi; batıda iki şapel ve at nalı biçimli apsis
- Kategori Kilise ve Manastır
Galeri
Fotoğraf bekleniyor
Bu yer henüz fotoğraflanmamış.
Mezra Kilisesi'nden bir fotoğrafınız varsa, siz de paylaşarak bu yerin tanıtılmasına katkıda bulunabilirsiniz.
İlk fotoğrafı siz paylaşınHarita
Mezra Kilisesi
Kaynaklar
- Sağır G. (2024). Kars Mezra Köyü Yakınlarındaki Kilise / The Church Near the Village of Mezra in Kars. F. Bayram (Ed.), Adil Özme’nin Anısına
- Milliyet Kars’ta defineciler kiliseyi kazdı (09.07.2018)
- Vikipedi Mezra, Kars Ansiklopedi
- Koordinat: Kültür Envanteri KE 72595 (40.7185936 43.1821175), ikincil kaynak
- KE yapıyı Susuz bölgesi altında listeliyor ilçe sınırı teyit edilmeli
Katkıda Bulun
-
Fotoğraf Paylaş
Mezra Kilisesi'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.
Fotoğraf yükle -
Bilgi Ekle
Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.
Bilgi ekle -
Hata Düzelt
Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.
Hata bildir -
Kaynak Öner
Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.
Kaynak ekle
Gelen Katkılar
-
Daha fazla katkı bekliyoruz
Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Mezra Kilisesi hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.
Katkıda bulunun
Mezra Kilisesi Hakkında Sık Sorulanlar
Kilise ne zaman yapıldı?
Bilinmiyor. Kitabesi yok ve dönem kaynaklarında bilgi bulunmuyor. Sağır, mimari verilere dayanarak Orta Çağ’dan kalma bir yapı olduğunu düşünüyor.
Rus ordusunun kilisesi miydi?
Bu soru sorulmuş ama cevaplanamamış. 1877’de Rus ordusunun karargâhı Mezra’daydı ve ordunun taşınabilir kiliseleri vardı; ancak bu yapının garnizon kilisesi olduğunu gösteren bir kayıt bulunamadı. Mimari veriler daha eski bir tarihi işaret ediyor.
Neden bu kadar harap?
Yapı zaten yıkıktı; 2018’de defineciler tarafından kazılarak ağır biçimde tahrip edildi.
Kilisenin adı ne?
Bilinmiyor. Hangi azize adandığını gösteren bir yazıt ya da kayıt yok. Bu yüzden köyün adıyla anılıyor.
Merkez’de mi, Susuz’da mı?
Adını aldığı Mezra köyü Merkez ilçesine bağlı. Bazı envanterler yapıyı Susuz altında gösteriyor; sınırın hangi tarafında kaldığı doğrulanmadı.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.