Birkleyn Mağaraları ve Dicle Tüneli

Hakkında

Birkleyn Mağaraları, Diyarbakır'ın Lice ilçesinde, Diyarbakır-Bingöl karayolu üzerindeki Abalı mevkii yakınındadır. Lice ilçe merkezine yaklaşık 15 km uzaklıktadır (TRT Haber, 2018). Alan arkeolojik sit olarak tescil edilmiştir (Hürriyet Daily News, 2021). Mağaraların yaklaşık 8.000 yıllık bir geçmişi olduğu belirtilir (Arkeofili, 2019).

Mağara sisteminin en bilinen bölümü, Dicle Tüneli olarak anılan doğal tüneldir. Tünelin içinden Dicle'nin kollarından biri akar. Burası Dicle'nin kaynaklarından biridir, ancak ana kaynak değildir (Vikipedi). Tünel insan yapımı değil, doğal bir mağaradır (Showcaves.com).

Tarihçe

Bölge, Asur krallarının seferleri sırasında ziyaret ettiği ve iz bıraktığı bir yerdir. Tünel girişinde ve yakınındaki mağarada Asur kralları I. Tiglat-Pileser (MÖ 1114-1076) ile III. Salmanasar'a (MÖ 858-824) atfedilen kabartma ve yazıtlar bulunur (Showcaves.com; Vikipedi). Alanda toplam üç Asur ve Yeni Asur dönemi kaya kabartması ile beş yazıt bulunduğu bildirilir (Vikipedi).

III. Salmanasar'ın kaynağa yaptığı seferin MÖ 852 yılına tarihlendiği kabul edilir. Bu sefer, bugün British Museum'da bulunan Balawat Kapıları'nın bronz bantlarında da tasvir edilmiştir (Vikipedi). Urartular da tüneli, üstündeki doğal kaya kemerine bağlayan bir merdiven oymuştur (Vikipedi).

Alan son yıllarda maden projeleri ve kaçak kazılar nedeniyle gündeme gelmiştir. Diyarbakır Valisi Münir Karaloğlu, mağaraların dünya çapında öneme sahip olabileceğini söylemiş ve kaçak kazılara karşı uyarıda bulunmuştur (Hürriyet Daily News, 2021). 2019'da alanda tahribat yaşandığı da haberlere konu olmuştur (Arkeofili, 2019).

Neler görülür?

Birinci mağara olan Dicle Tüneli yaklaşık 904 m uzunluğundadır. Genişliği 4 ile 14 m, yüksekliği 38 m'ye kadar çıkar. Üst giriş 968 m, alt çıkış 948 m rakımdadır. Tünelin son kısmı çökerek üstü açık, 114 m uzunluğunda bir boğaza dönüşmüştür (Showcaves.com). Vikipedi tünelin uzunluğunu yaklaşık 750 m olarak verir.

İkinci mağara 150 m uzunluğunda, 25 m genişliğinde ve 20 m yüksekliğindedir; girişinde III. Salmanasar'a ait iki yazıt ve bir kabartma daha vardır. Üçüncü mağaranın kıvrımlı galerilerle toplam uzunluğu yaklaşık 600 m'dir (Showcaves.com). Mağaralarda sarkıt ve dikitler de görülür (Hürriyet Daily News, 2021).

Yazıt ve kabartmalar aşınmıştır ve bulunmaları kolay değildir (Showcaves.com).

Ziyaret

Alan, doğa yürüyüşçüleri ve mağaracılar tarafından ziyaret edilmektedir. Yerel rehberlerin düzenlediği yürüyüş rotası yaklaşık 3 saat sürer; yürüyüşten sonra Dicle'nin doğu kolu olan Dibni Çayı'nda serinlemek mümkündür (TRT Haber, 2018).

Mağaraların içinde ışık yoktur; el feneri gerekir. Tünelin bazı bölümlerinde nehir nedeniyle yüzmek gerekebilir (Showcaves.com). Ziyaret rehbersiz yapılır ve tekerlekli sandalye erişimi yoktur (Showcaves.com).