Âlim, şair, müftü · 1863 – 1926 · 1863 – 1926
Trabzonlu Cûdî Efendi
Trabzonlu Cûdî Efendi, Trabzon’da doğan; Lugat-ı Cûdî’yi yazan, şehirde uzun yıllar öğretmenlik yapan ve Trabzon müftüsü olan âlim ve şairdir.
Hayatı
Trabzonlu Cûdî Efendi, Mustafa İsmet Uzun’un TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesine göre Trabzon’da doğmuş âlim, şair, öğretmen ve Trabzon müftüsüdür. Hüseyin Albayrak’ın 2016’da yayımlanan sempozyum bildirisi de onu Trabzon’da, şehrin Hacı Kâsım Mahallesi’nde doğmuş olarak verir. Mahallenin bugün hangi ilçe sınırında kaldığını doğrulayan bir kaynak bulunamadığı için kayıt ile bağlanmıştır.
Cûdî Efendi kimdir?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre asıl adı İbrâhim’dir; şiirlerinde Cûdî mahlasını kullanmıştır ve “son devrin tanınmış âlim ve şairlerinden” biri olarak tanıtılır. Uzun, onun Merzifonlu Cûdî ile zaman zaman karıştırıldığını not eder. Albayrak’a göre ailesi soyadı kanunuyla Gürsoy soyadını almıştır.
Aile ve öğrenim
TDV’ye göre babası, İskender Paşa Medresesi müderrisi Yomralı Hacı Mehmed Efendi’dir; Albayrak ise babasını Arsin’in Yeşilce Mahallesi eşrafından Hacı Mehmed Efendi olarak tanıtır. İki kaynağa göre de Tabakhâne’deki ilk mektebi bitirdikten sonra Müftü Medresesi’nde okumuştur. TDV, Hoca Derviş ile Hacı Fâik’ten ders aldığını ve Semercizâde Hacı Mehmed Efendi’den icazet aldığını yazar.
Öğretmenlik ve mahkeme üyeliği
TDV’ye göre 1883’te açılan Hamidiye Mektebi’nde Türkçe hocası oldu, uzun yıllar Zeytinlik İlk Mektebi’nin müdürlüğünü yaptı; Albayrak bu okulu 1888’de kurucu ve ilk müdür olarak açtığını belirtir. TDV’ye göre İranlıların açtığı Nâsırî İdâdîsi’nde ve şehirdeki Ermeni ve Rum okullarında da Türkçe okuttu. İki kaynağa göre 1903’ten mahkemenin kaldırıldığı 1910’a kadar Trabzon Ticaret Mahkemesi’nin daimî üyesiydi; 1910’dan sonra Trabzon Sultânîsi’nde Arapça hocalığı yaptı.
Savaş yılları ve müftülük
TDV’ye göre Birinci Dünya Savaşı sırasında Trabzon’un işgali üzerine önce Ünye’ye, sonra Ankara’ya gitti; Ankara Sultânîsi’nde Arapça okuttu. Albayrak bu görevi 1917–1918 olarak tarihler. Mütareke’den sonra Trabzon’a dönen Cûdî Efendi, TDV’ye göre Trabzon Muhâfaza-i Hukūk-ı Milliyye Cemiyeti’nin kurucuları arasında yer aldı. TDV’ye göre kendisine teklif edilen milletvekilliğini kabul etmedi ve Trabzon müftüsü olarak ölümüne kadar görev yaptı.
Eserleri ve ölümü
TDV yaklaşık yirmi eserinin yayımlandığını, çoğunun ders kitabı niteliğinde olduğunu ve en önemlisinin Lugat-ı Cûdî olduğunu yazar; Albayrak ise örneklerini görerek 19 eser tespit ettiğini belirtir. Esmâ-i hüsnânın manzum şerhi el-Kenzü’l-esnâ ile Târîh-i Enbiyâ ve İslâm da bu eserler arasındadır. Divanı günümüze ulaşmamıştır; Albayrak, şiirlerinden 59’unu 1988’de yayımladığını kaydeder. Albayrak’a göre 12 Nisan 1926’da Trabzon’da öldü; iki kaynağa göre de Hatuniye Camii hazîresine, babasının yanına gömüldü.
## Kaynaklar arasındaki farklar
- Doğum tarihi: TDV 1863, Albayrak 27 Safer 1281 (1 Ağustos 1864) verir; Albayrak başka kaynaklarda 1863 geçtiğini dipnotta belirtir.
- Babanın memleketi: TDV “Yomralı” der; Albayrak Arsin’in Yeşilce Mahallesi’ni anar. Yomra ve Arsin bugün Trabzon’un ilçeleridir.
- Müftülüğe atanma: TDV 1925, Albayrak 1924 verir.
- Eser sayısı: TDV yaklaşık yirmi, Albayrak 19 der.
Bilmediklerimiz
- Hacı Kâsım Mahallesi bugün hangi ilçenin hangi mahallesine karşılık geliyor?
- Babası Yomralı mıydı, yoksa Arsinli mi?
- Kayıp divanının bir nüshası bir kütüphanede bulunabilir mi?
- Mekke’de geçirdiği yıllar tam olarak hangileriydi?
Trabzonlu Cûdî Efendi Hakkında Sık Sorulanlar
Trabzonlu Cûdî Efendi kimdir?
Asıl adı İbrâhim olan, Lugat-ı Cûdî’nin yazarı, öğretmen, şair ve 1920’lerde Trabzon müftüsü olan âlimdir.
Cûdî Efendi nerede doğdu?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Trabzon’da doğdu; Hüseyin Albayrak doğum yerini Trabzon’un Hacı Kâsım Mahallesi olarak verir.
Cûdî Efendi hangi yıl doğdu?
TDV 1863, Albayrak 1 Ağustos 1864 tarihini verir.
Cûdî Efendi nereye gömüldü?
İki kaynağa göre Trabzon’da Hatuniye Camii hazîresine, babasının yanına gömüldü.
Trabzon'un Değerleri
Tümünü gör-
Abdullah Öztürk
Para masa tenisi sporcusu; Rio 2016 ve Tokyo 2020 Paralimpik Oyunları altın madalyalı
1989
- Adnan Kahveci Mühendis, akademisyen ve siyasetçi; Devlet Bakanı ve Maliye ve Gümrük Bakanı (1949-1993) · Köprübaşı / Beşköy 1949–1993
- Ahmet Suat Özyazıcı Teknik direktör; Trabzonspor'u Anadolu'nun ilk lig şampiyonluğuna taşıyan çalıştırıcı 1936–2023
- Ali Kemal Denizci Eski futbolcu ve teknik direktör; Trabzonspor'un ilk şampiyonluklarının hızlı kanat oyuncusu 1950
- Âşık Mehmed XVI. yüzyıl Osmanlı coğrafyacısı; Menâzırü'l-avâlim adlı coğrafya ve kozmografya eserinin yazarı · Ortahisar 1556
-
Basilios Bessarion
Trabzon doğumlu Bizanslı ilahiyatçı ve hümanist; Nikaia metropoliti, Roma Katolik Kilisesi kardinali
1403–1472
- Cemil Usta Trabzonspor'un ilk iki şampiyonluğundaki kaptanı, sol bek 1951–2003
-
Cevdet Sunay
Asker; Genelkurmay Başkanı (1960-1966) ve Türkiye'nin 5. Cumhurbaşkanı (1966-1973)
1899–1982
- Ekrem İmamoğlu İş insanı ve siyasetçi; Beylikdüzü Belediye Başkanı (2014-2019) ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı (2019'dan itibaren) · Akçaabat / Cevizli 1970
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.