Trabzonî Mehmed

Trabzonî Mehmed (Medenî Mehmed Efendi) kimdir?

Trabzonî Mehmed, tam adıyla Mehmed b. Mahmûd b. Sâlih et-Trabzonî, XVIII. yüzyılda yaşamış Osmanlı âlimi ve Kādirî şeyhidir. Trabzon'da doğdu. Hicaz'da, özellikle Medine'de uzun süre bulunduğu için Medenî Mehmed Efendi adıyla tanındı. Süleymaniye Medresesi'nde müderris ve kütüphaneci olarak görev yaptı. Kur'an ilimleri, hadis, fıkıh, tasavvuf ve dil alanlarında 23 eser yazdı.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi ve Küre Ansiklopedi, XVII. yüzyılın sonlarında Trabzon'da doğduğunu belirtir. Babasının adı Mahmud, dedesinin adı Sâlih'tir. Kesin doğum tarihi ve Trabzon'daki doğum yeri bilinmemektedir.

Eğitimi

İstanbul'da okuduktan sonra Şam, Kudüs, Mekke ve Medine'de öğrenimini sürdürdü. Kaynaklar aldığı icazetleri şöyle sıralar:

• 1157/1744'te Muhammed b. Tayyib el-Fâsî el-Mâlikî'den hadis icazeti,
• 1170/1757'de Muhammed b. Hasan b. Himmât'tan fıkıh icazeti,
• Mescid-i Harâm müderrislerinden Yahyâ b. Sâlih'ten genel icazet.

Görevleri

Hicaz'dan İstanbul'a döndükten sonra Süleymaniye Medresesi'nde müderris ve hâfız-ı kütüb (kütüphaneci) olarak çalıştı. Aynı zamanda Kādirî şeyhiydi ve döneminin dinî ve toplumsal meseleleriyle ilgilendi. Hangi tekkede şeyhlik yaptığı kaynaklarda belirtilmez.

Eserleri

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 23 eseri vardır. Bunlardan bazıları şunlardır:

• *el-İthâfâtü's-seniyye fi'l-ehâdîsi'l-kudsiyye*: Kudsî hadisleri derleyen, en tanınmış eseridir. İstanbul (1293) ve Haydarâbâd'da (1323/1905, 1358/1939) basılmıştır.
• *el-Câmiu'l-a'zam fî esmâi nebiyyine'l-muazzam*: Hz. Peygamber'in isimleri ve sıfatları üzerinedir. Sümeyye Çayır 2019'da Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi'nde bu eser üzerine bir inceleme ve tahkik çalışması yapmıştır.
• *Mevlidü'r-Resûl*.
• *Sârimü'l-vâridât* ve *es-Sârimü'l-meslûl*: TDV'ye göre Necidli bir şeyhe (muhtemelen Muhammed b. Abdülvehhâb) yazılmış reddiyelerdir.

Vakfı

5 Cemâziyelâhir 1199'da (15 Nisan 1785) 226 kitabını Süleymaniye Camii'ndeki kütüphaneye vakfetti.

Trabzon için önemi

Trabzonî Mehmed, Trabzon nisbesini taşıyan ve İstanbul'un önde gelen ilim kurumlarından Süleymaniye'de görev yapan XVIII. yüzyıl âlimlerindendir. Vakfettiği kitaplar ve eserleri, Osmanlı ilim hayatında Trabzon kökenli âlimlerin yerini gösteren örnekler arasındadır.

Son yılları ve ölümü

15 Ramazan 1200'de (12 Temmuz 1786) İstanbul'da öldü ve Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi.