Molla Mahmud Bâyezîdî

Molla Mahmud Bâyezîdî kimdir?

Molla Mahmud Bâyezîdî (Mela Mahmûdê Bazîdî), 1797 civarında Bayazıt'ta, bugünkü Doğubayazıt'ta doğmuş bir âlimdir. TDV İslâm Ansiklopedisi onu Kürt folkloru, tarihi ve edebiyatına dair eserleriyle tanınan bir âlim olarak tanıtır. Hayatının ikinci yarısını Erzurum'da geçirdi. Rus konsolosu Auguste Alexandre Jaba ile birlikte yaptığı çalışmalar, St. Petersburg'daki Kürtçe yazma koleksiyonlarının temelini oluşturdu.

Doğumu

Doğum tarihi kesin olarak bilinmez. TDV İslâm Ansiklopedisi, Rus konsolosunun 1857 tarihli bir mektubunda onun altmış yaşlarında olduğunun yazılmasından hareketle 1797 civarını verir. Doğum yeri Bayazıt'tır.

Eğitimi

İlk dinî öğrenimine memleketi Bayazıt'ta başladı, öğrenimini Tebriz'de tamamladı. Arapça, Farsça ve Türkçeyi iyi öğrendi. Bölgedeki çeşitli yerlerde imamlık ve hocalık yaptıktan sonra Bayazıt'a dönerek burada ders verdi.

Erzurum yılları

Daha sonra dönemin önemli ticaret ve ilim merkezlerinden Erzurum'a yerleşti ve şehrin âlimleri arasında itibarlı bir yer edindi. TDV İslâm Ansiklopedisi, 1840'larda Osmanlı yetkilileri ile bölgedeki Kürt beyleri arasındaki bazı temaslarda aracılık yaptığını da kaydeder.

Jaba ile çalışmaları

Kırım Savaşı (1853-1856) yıllarında ailesi sıkıntılar yaşadı. 1856'dan itibaren Erzurum'daki Rus konsolosu Auguste Alexandre Jaba'ya Kürtçe hocalığı ve araştırma yardımcılığı yaptı. İkisinin topladığı yazmalar St. Petersburg'daki Kürtçe koleksiyonların temelini oluşturdu. Bâyezîdî, Farsça metinlerin Türkçeye aktarılmasında da Jaba'ya yardım etti.

Eserleri

TDV İslâm Ansiklopedisi'nin saydığı başlıca eserler:

• *Âdât u Rusûmetnâme-i Ekrâdiye* (1858): Kürtlerin örf ve âdetlerine dair etnografik eser
• *Tevârîh-i Cedîd-i Kürdistân* (1858): Kürt tarihine dair geniş eser
• *Tevârîh-i Kadîm-i Kürdistân* (1859): Şeref Han'ın *Şerefnâme*'sinin Kürtçe çevirisi
• *Leylî vü Mecnûn*: mensur uyarlama
• Kürtçe atasözleri derlemeleri ve dil çalışmaları

Ağrı için önemi

Bâyezîdî'nin eserleri, 19. yüzyılda bölgedeki toplumsal hayatın, geleneklerin ve dilin belgelenmesi açısından kaynak değeri taşır. Hayatı ve eserleri üzerine üniversitelerde lisansüstü tezler de hazırlanmıştır.

Son yılları ve ölümü

Ölüm tarihi tartışmalıdır. Bazı kaynaklar 1859 ya da 1860 yılını verir. TDV İslâm Ansiklopedisi ise 1867 tarihli ve adını taşıyan bir yazmaya dayanarak bu tarihten sonra öldüğünü belirtir. Mezarının yeri bilinmemektedir.

Kaynaklar arasındaki farklar

• Ölüm tarihi bazı kaynaklarda 1859, TDV İslâm Ansiklopedisi'nde "1867'den sonra" olarak verilir.
• Doğum yılı (1797) yaklaşık bir tarihtir.