Minas Bıjışkyan

Minas Bıjışkyan kimdir?

Minas Bıjışkyan, 1777'de Trabzon'da doğmuş Ermeni Katolik Mıhitarist tarikatına bağlı bir rahip, öğretmen ve seyyahtır. 1817-1819 yıllarında Karadeniz'in güney ve kuzey kıyılarını dolaşarak yazdığı ve Türkçede *Pontus Tarihi* ya da *Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası* adıyla bilinen eseri, 19. yüzyıl başında Trabzon ve çevresinin yapılarını, kitabelerini ve nüfusunu belgeleyen önemli bir kaynaktır.

Doğumu ve eğitimi

Lehahayer dergisindeki bir makaleye göre 15 Ekim 1777'de Trabzon'da doğdu. Çocuk yaşta Mıhitarist tarikatına girdi ve Venedik yakınlarındaki San Lazzaro Manastırı'nın okulunda eğitim gördü. 1804'te rahip olarak takdis edildi.

Çalışmaları

1810'a kadar manastırda çeşitli görevlerde bulundu; ardından İstanbul ve Trabzon'da misyon görevi yaptı. Bu dönemde Trabzon'da okullar açtı, ders verdi ve küçük tiyatro oyunları yazdı. 1820 civarında Odessa'ya geçerek oradaki Katolik Ermeni topluluğunun başına getirildi; Kırım'da da din görevlisi ve 1822'den itibaren apostolik vekil olarak çalıştı. Öğretim, dil, tarih ve coğrafya alanlarında eserler verdi.

Eserleri

• Karadeniz kıyılarının tarih ve coğrafyası (*Pontus Tarihi*); Türkçeye Hrand D. Andreasyan çevirdi: *Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası 1817-1819* (İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, 1969)
• Polonya ve Ermenilerin yaşadığı diğer yerlere yolculuğunu anlatan seyahatname (Venedik, 1830)

Trabzon için önemi

Bıjışkyan, gezdiği yerlerin coğrafyasını, tarihini, etnografyasını ve topografyasını anlattı; yapıları ölçüleriyle tanımlamaya, kitabeleri ve kiliselerdeki yazmaları okuyup kaydetmeye çalıştı. Akademik çalışmalarda, aynı dönemi anlatan Trabzonlu yazar Şâkir Şevket'in Osmanlı dönemi dokusuna, Bıjışkyan'ın ise ağırlıklı olarak Osmanlı öncesi ve gayrimüslim yapılara odaklandığı belirtilir. Bu yüzden iki eser birbirini tamamlayan kaynaklar olarak değerlendirilir.

Son yılları ve ölümü

Kütüphane kataloglarında yaşam tarihleri 1777-1851 olarak verilir. Öldüğü yer ve mezarı incelenen kaynaklarda yer almıyor.