Mıgırdiç Hrimyan

Mıgırdiç Hrimyan (Khrimian Hayrik) kimdir?

Mıgırdiç Hrimyan, Ermeni toplumunda "Hayrik" (babacık) lakabıyla tanınan, 1820'de Van şehrinde doğmuş bir Ermeni Apostolik Kilisesi din adamı, yayıncı ve yazardır. İstanbul Ermeni Patriği ve daha sonra Tüm Ermenilerin Katolikosu olarak görev yapmıştır. Van'da kurduğu matbaa ve çıkardığı süreli yayın, onu 19. yüzyıl Van kültür tarihinin önemli isimlerinden biri yapar.

Doğumu ve ailesi

Fikrettin Yavuz ve Zeynep İskefiyeli'nin Belleten'de yayımlanan makalesine göre 4 Nisan 1820'de Van'ın Aygestan (Bağlar) semtinde doğmuştur.

Eğitimi

Van Gölü adalarındaki kilise okullarında ve ardından Varak Manastırı'nda öğrenim görmüş; klasik Ermenice, tarih ve kilise edebiyatı alanında yetişmiştir.

Çalışmaları

1854'te rahip olarak takdis edildi. 1855'te İstanbul'da *Artsvi Vaspurakani* (Vaspurakan Kartalı) adlı süreli yayını çıkarmaya başladı, ardından yayını Varak Manastırı'nda kurduğu matbaada sürdürdü. Hetq'te yayımlanan bir çalışmaya göre 1857'de Varak Manastırı başrahipliğine atandı ve bu görevi kısa aralar dışında 1885'e kadar sürdürdü.

Ağustos 1869'da İstanbul Ermeni Patriği seçildi. 1878 Berlin Kongresi'ne Ermeni heyetinin başında katıldı; dönüşünde yaptığı ve "Demir Kepçe" adıyla bilinen vaazıyla tanındı. Aralık 1879'da Van piskoposluğuna atandı. 1891'de Tüm Ermenilerin Katolikosu seçildi.

Van için önemi

Varak Manastırı'nda kurduğu matbaa Van'ın ilk basımevlerinden biri olarak anılır ve *Artsvi Vaspurakani* bu matbaada basılmıştır. Van doğumlu olup bölgede eğitim, yayıncılık ve kilise yönetimi alanında uzun süre faaliyet göstermesi, onu şehrin 19. yüzyıl tarihinin öne çıkan figürlerinden biri yapar.

Son yılları ve ölümü

29 Eylül 1907'de Ermeni Kilisesi'nin merkezi Eçmiyazin'de öldü.

Kaynaklar arasındaki farklar

Varak'taki matbaanın kuruluşu ve Katolikosluk tarihleri kaynaklarda bir-iki yıl farkla verilir. Siyasi yönelimi konusunda tarih yazımında farklı yorumlar bulunmaktadır; Belleten makalesi bu tartışmayı ayrıntılı olarak ele alır.