Gurgen Mahari

Gurgen Mahari kimdir?

Gurgen Mahari (doğum adı Gurgen Grigori Acemyan, 1903-1969), Van şehrinde doğmuş Ermeni yazar ve şairdir. Çocukluğunu Van'da geçirmiş, 1915'te ailesinin kalanıyla birlikte Doğu Ermenistan'a göç etmiş ve Sovyet Ermeni edebiyatının önemli kalemlerinden biri olmuştur. Van için önemi, doğduğu şehrin 1915 öncesindeki gündelik hayatını ve toplumsal yapısını konu edinen *Yanan Bahçeler* (1966) romanından gelir.

Doğumu ve ailesi

Kaynaklara göre 1903 yılının Ağustos ayında Van'da doğdu (Jülyen takvimiyle 1 Ağustos, Gregoryen takvimiyle 14 Ağustos). Babası Grigor (Krikor) Acemyan'ı 1907'de kaybetti. 1915'te Van'dan ayrılan büyük göç dalgası içinde Kafkasya'ya geçti; Iğdır, Eçmiyadzin, Dilican ve Erivan'daki yetimhanelerde kaldı. Annesiyle daha sonra Tiflis'te yeniden bir araya geldiği aktarılır.

Edebî çalışmaları

1920'lerde şiirle edebiyata başladı; ilk kitapları arasında *Titanik* (1924) sayılır. Otobiyografik üçlemesinin ilk kitabı *Çocukluk* 1929/1930'da yayımlandı; *Gençlik* ve *Gençliğin Eşiğinde* ile tamamlandı. Eserleri Sovyet döneminde Rusça dahil başka dillere de çevrildi.

Sürgün yılları

1936'da Stalin dönemi tasfiyeleri sırasında tutuklandı ve uzun yıllar Sibirya'daki çalışma kamplarında kaldı. Serbest bırakıldıktan kısa süre sonra 1948'de yeniden sürgüne gönderildi; Stalin'in ölümünün ardından 1954'te Erivan'a dönebildi. Bu yılları *Çiçek Açmış Dikenli Teller* adlı anı kitabında anlattı.

Yanan Bahçeler

1966'da Erivan'da yayımlanan *Yanan Bahçeler* (Ermenice *Ayrvogh aygestanner*), 1915 öncesi Van'ı ve şehirdeki farklı toplulukları çok sesli bir anlatımla ele alır. Roman yayımlandığında sert eleştirilere uğradı; kopyalarının Erivan'da sokakta yakıldığı aktarılır. Bugün yazarın en önemli eseri sayılır. Metin Doğu Ermenicesiyle yazılmış, ancak Van ağzına özgü sözcükler ile Türkçe ve Farsça kelimeler de içerir.

Eserleri

• *Titanik* (1924, şiir)
• *Çocukluk* (1929/1930), *Gençlik* (1930), *Gençliğin Eşiğinde* (1955/1956) – otobiyografik üçleme
• *Yanan Bahçeler* (1966, roman)
• *Çiçek Açmış Dikenli Teller* (anı)

Son yılları ve ölümü

17 Haziran 1969'da öldü ve Erivan'da defnedildi.

Kaynaklar arasındaki farklar

Ölüm yeri bazı kaynaklarda Litvanya (Palanga), bazılarında Erivan olarak geçer. Sürgünün bitiş yılı da 1946 veya 1947 olarak farklı verilir.