Mevlevî şeyhi, şair · XV. yüzyılın ikinci yarısı – 1544’ten sonra
Dîvâne Mehmed Çelebi
Dîvâne Mehmed Çelebi, XV. yüzyılda Karahisar’da doğan Mevlevî şeyhi ve şairdir; Afyonkarahisar Mevlevîhânesi’nde postnişin oldu, orada yatar.
Hayatı
Dîvâne Mehmed Çelebi, TDV İslâm Ansiklopedisi’nde Nihat Azamat’ın yazdığı maddeye göre XV. yüzyılın ikinci yarısında Karahisar’da, bugünkü Afyonkarahisar’ın Merkez ilçesinde doğmuş Mevlevî şeyhi ve şairdir. Hümeyra Yaman ile Mutluhan Taş’ın 2019 tarihli bildirisi doğum yerini daha da daraltır: babasının şeyhlik yaptığı Karahisar Mevlevîhânesi. Halk arasında Sultan Dîvânî adıyla da bilinir.
Dîvâne Mehmed Çelebi kimdir?
Dîvâne Mehmed Çelebi, Afyonkarahisar Mevlevîhânesi’nin şeyhlerinden biridir. Ş. Barihüda Tanrıkorur’un DİA’daki Karahisar Mevlevîhânesi maddesine göre Mevlevîlikte, Mevlânâ’dan sonra âdeta ikinci pîr olarak kabul edilir. Yaman ve Taş’ın bildirisi de onu Mevlânâ’nın yedinci kuşaktan torunu ve tarikatın ikinci kurucusu olarak tanıtır.
Karahisar Mevlevîhânesi’nde şeyhlik
Azamat’a göre babası, Karahisar Mevlevîhânesi şeyhi Bâlî Çelebi’dir (Abâpûş-i Velî, ö. 890/1485). Mehmed Çelebi, babasının ölümünden bir yıl önce onun yerine şeyh tayin edildi ve ölümüne kadar bu görevde kaldı. Azamat, Sâkıb Dede ile Eflâkî’nin soy kayıtlarının çeliştiğini belirtir ve Konya’daki bir nüshadaki şecereye dayanarak Abâpûş-i Velî’nin Mehmed Paşa’nın torunu olduğunu yazar.
Yolculuklar ve şiirler
DİA’ya göre Konya, Hacıbektaş, Irak’taki Ehl-i beyt türbeleri, Meşhed, Halep, Mısır, Şam ve İstanbul’a gitti; ancak Azamat, bu bilgilerin dayandığı Sâkıb Dede kronolojisinde hatalar olduğunu ve tenkitle kullanılması gerektiğini not eder. Şiirlerinde Dîvâne ya da Semâî mahlasını kullandı. Şiirleri bir divanda toplanmadığı için büyük ölçüde mecmualarda kaldı. Mevlevî mukabelesindeki sembolleri açıklayan 52 beyitlik ilk manzum risâle ona aittir; Abdülbaki Gölpınarlı bu risâleyi 24 şiiriyle birlikte yayımladı. Yaman ve Taş’ın bildirisi şiirlerindeki vahdet-i vücûd anlayışını inceler.
Ölümü ve türbesi
Ölüm tarihi bilinmiyor. Azamat’a göre müridi Şâhidî İbrâhim Dede 1544’te yazdığı eserde şeyhinin ölümünden söz etmediği için bu tarihten sonra öldüğü düşünülür. Tanrıkorur da ölümü 951/1544’ten sonraya koyar. Tanrıkorur’a göre mevlevîhânenin türbe kısmında, semâhânenin doğu duvarı önündeki büyük sandukada yatar; sandukanın yeşil örtüsü 1912’de Sultan Mehmed Reşad tarafından gönderildi. Bugünkü taş yapı 1905–1908’de yapıldı ve “Mevlevî Camii” ya da “Türbe Camii” olarak bilinir.
Kaynaklar arasındaki farklar
- Doğum yeri ayrıntısı: DİA yalnızca Karahisar der; Yaman ve Taş babasının şeyhlik yaptığı mevlevîhâneyi gösterir.
- Soy kaydı: DİA, Abâpûş-i Velî’yi Mehmed Paşa’nın torunu sayar; The Threshold Society’nin yayımladığı bölüm soyu Hızır Paşa’ya bağlar.
- Lakap: Sâkıb Dede “Sultân-ı Dîvânî” lakabını Divân-ı Kebîr’le ilgili bir hikâyeye bağlar; The Threshold Society bölümü lakabın “dîvâne” sözcüğünden geldiğini savunur.
Bilmediklerimiz
- Doğum ve ölüm yılları belgeyle saptanabilir mi?
- Mecmualarda kalan şiirlerinin tamamı derlendi mi?
- Yolculuklarından hangileri belgeyle doğrulanabiliyor?
Dîvâne Mehmed Çelebi Hakkında Sık Sorulanlar
Dîvâne Mehmed Çelebi kimdir?
Karahisar Mevlevîhânesi’nin şeyhi ve şairdir; Mevlevîlikte Mevlânâ’dan sonra âdeta ikinci pîr olarak anılır.
Dîvâne Mehmed Çelebi nereli, nerede doğdu?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre XV. yüzyılın ikinci yarısında Karahisar’da (Afyon) doğdu; Yaman ve Taş’ın 2019 bildirisi doğum yerini Karahisar Mevlevîhânesi olarak verir.
Sultan Dîvânî kimdir?
Dîvâne Mehmed Çelebi’nin halk arasındaki adıdır; lakabın kökeni konusunda kaynaklar farklı açıklamalar yapar.
Dîvâne Mehmed Çelebi nerede yatıyor?
DİA’ya göre Afyonkarahisar Mevlevîhânesi’nin türbe kısmında yatar; yapı bugün Mevlevî Camii ya da Türbe Camii olarak bilinir.
Dîvâne Mehmed Çelebi ne zaman öldü?
Kesin tarih bilinmiyor; DİA 1544’ten sonra öldüğünü yazar.
Merkez'in Değerleri
Tümünü görKeşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.