Asker, milletvekili, bakan · 1878 – 1949 · 1878 – 1949
Ali Çetinkaya
Ali Çetinkaya (1878–1949), Afyonkarahisar’da doğan subay ve siyasetçidir; 1919’da Ayvalık’ta direniş örgütledi, sonra milletvekili ve bakan oldu.
Hayatı
Ali Çetinkaya, Atatürk Ansiklopedisi’nde Ahmet Esenkaya’nın yazdığı maddeye göre 1878’de Afyonkarahisar’da, bugünkü Merkez ilçenin bulunduğu şehirde doğmuş asker ve siyasetçidir. İngilizce Vikipedi de onu 1878’de Kara Hisâr-ı Sâhib’de, Ahmed Efendi’nin oğlu olarak doğmuş gösterir. “Kel Ali” lakabıyla da bilinir.
Ali Çetinkaya kimdir?
Çetinkaya, Osmanlı ordusunda yetişmiş, Millî Mücadele’de Ayvalık cephesinde görev almış, Cumhuriyet’in ilk yirmi yılında Afyonkarahisar milletvekilliği ve bakanlık yapmış bir subaydır. Atatürk Ansiklopedisi’ne göre soyadını ona Atatürk verdi.
Askerlik yılları
Atatürk Ansiklopedisi’ne göre Afyonkarahisar Rüştiyesi, Bursa Askerî İdadisi ve Mekteb-i Harbiye’yi bitirdi; 26 Aralık 1898’de teğmen oldu. Balkanlarda çeşitli görevlerde bulundu, 1907’de Manastır’da İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne katıldı. 1911’de Trablusgarp’ta Bingazi Sancağı’nda, Balkan Savaşı’nda Aydın Taburu komutanı olarak görev yaptı. Birinci Dünya Savaşı’nda Irak cephesinde Fırat Grubu’nu yönetti.
Ayvalık ve “ilk kurşun”
Atatürk Ansiklopedisi’ne göre 1919’da Ayvalık Mıntıka ve 172. Alay komutanlığına atandı. İngilizce Vikipedi, Yunan ordusunun 15 Mayıs 1919’da İzmir’e çıkmasından sonra Ayvalık’taki direnişinin, düzenli kuvvetlerce atılan ilk kurşun sayıldığını yazar; aynı kaynağa göre olayın geçtiği tepe bugün İlk Kurşun Tepesi, Cunda Adası da Alibey Adası adıyla anılır. Atatürk Ansiklopedisi bu mücadelenin bölgede Kuva-yı Milliye’nin örgütlenmesine katkı sağladığını belirtir.
Meclis ve bakanlık
Atatürk Ansiklopedisi’ne göre Kasım 1919’da Meclis-i Mebusan’a Afyonkarahisar’dan seçildi, 1920’de Malta’ya sürüldü ve 1 Kasım 1921’de Ankara’ya döndü. 1923’ten itibaren Afyonkarahisar milletvekili oldu. 1925’ten sonra Ankara İstiklal Mahkemesi’nde üye ve başkan olarak görev yaptı. Aynı kaynak, 1925’te Meclis’te Halit Paşa’nın ölümüyle sonuçlanan olayda resmî kayıtların nefsi müdafaa yazdığını, ancak olayın tam aydınlatılmadığını belirtir. 16 Şubat 1934 – 4 Nisan 1939 arasında Nafia Vekili, 27 Mayıs 1939’da kurulan Münakalat Vekâleti’nin ilk bakanı oldu ve Kasım 1940’a kadar görevde kaldı. 21 Şubat 1949’da öldü; Atatürk Ansiklopedisi’ne göre Afyonkarahisarlıların ısrarıyla Afyon’a gömüldü.
Kaynaklar arasındaki farklar
- Doğum yılı: Atatürk Ansiklopedisi ve İngilizce Vikipedi’nin kişi maddesi 1878, Vikipedi’nin Afyonkarahisar maddesi 1879 verir.
- Milletvekilliğinin sonu: Atatürk Ansiklopedisi ve Vikipedi’nin bilgi kutusu 1946 der; Vikipedi metni 1942’yi anar.
- Bakanlık tarihleri: Atatürk Ansiklopedisi Nafia Vekâleti’nin bitişini 4 Nisan 1939, Vikipedi 3 Nisan 1939 olarak verir.
- Ölüm yeri: Vikipedi İstanbul der; Atatürk Ansiklopedisi son yıllarını İstanbul’da geçirdiğini yazar, ölüm yerini açıkça belirtmez.
Bilmediklerimiz
- Afyonkarahisar’ın hangi mahallesinde doğdu?
- Afyon’da tam olarak hangi mezarlıkta yatıyor?
- Malta sürgünündeki günlerine dair kendi kaleminden bir kayıt var mı?
Ali Çetinkaya Hakkında Sık Sorulanlar
Ali Çetinkaya kimdir?
Millî Mücadele’de Ayvalık’ta 172. Alay’a komuta eden subay, Afyonkarahisar milletvekili ve 1934–1940 arasında Nafia ile Münakalat vekilidir.
Ali Çetinkaya nereli, nerede doğdu?
Atatürk Ansiklopedisi ve İngilizce Vikipedi’ye göre 1878’de Afyonkarahisar’da doğdu.
Ali Çetinkaya’ya neden “ilk kurşun” denir?
İngilizce Vikipedi’ye göre 1919’da Ayvalık’taki direnişi, düzenli kuvvetlerin Yunan ilerleyişine karşı attığı ilk kurşun sayılır.
Ali Çetinkaya hangi bakanlıkları yaptı?
Atatürk Ansiklopedisi’ne göre 1934–1939’da Nafia Vekili, 1939–1940’ta ilk Münakalat Vekili oldu.
Ali Çetinkaya nerede gömülü?
Atatürk Ansiklopedisi’ne göre 21 Şubat 1949’daki ölümünden sonra Afyon’a defnedildi.
Merkez'in Değerleri
Tümünü görKeşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.