Cegerxwîn

Cegerxwîn kimdir?

Cegerxwîn, asıl adıyla Şêxmûs Hesen, 20. yüzyıl Kurmanci şiirinin en çok okunan ve bestelenen şairlerinden biridir. 1903'te bugün Gercüş ilçesi sınırları içinde kalan Hesar köyünde doğmuştur. Şiirleri, dil üzerine çalışmaları ve tarih kitaplarıyla Kürt edebiyatında kurucu isimlerden sayılır.

Doğumu ve ailesi

Yoksul bir çiftçi ailesinin çocuğudur. Kendi anlatımına göre anne ve babasını dokuz on yaşlarında kaybetmiştir. Aile, Birinci Dünya Savaşı yıllarında güneye göç etmiş ve Suriye'nin kuzeydoğusundaki Amude çevresine yerleşmiştir. Gençliğini burada çobanlık ve tarım işçiliği yaparak geçirmiştir. Mahlası, kendi açıklamasına göre halkının ve kendisinin yaralı olduğunu anlatan "yaralı ciğer" anlamına gelir.

Eğitimi

Düzenli bir okula gidemedi; önce köy hocalarından Kur'an dersleri aldı. 1920'lerden itibaren Diyarbakır, Suriye, Irak ve İran'daki medreselerde okudu. Medrese yıllarında klasik Kürt şiiriyle ve dünya edebiyatının örnekleriyle tanıştı.

Çalışmaları / Kariyeri

1920'lerin sonundan 1930'ların ortasına kadar köylerde din görevlisi (mele) olarak çalıştı. Bu dönemde şiir yazmaya başladı. 1930'lardan itibaren Kürt kültür ve siyaset örgütlerinde yer aldı; Xoybûn çevresiyle ilişkisi oldu, 1938'de Ciwankurd derneğinin kurucuları arasında bulundu. 1940'ların sonunda Suriye Komünist Partisi'ne katıldı, 1957'de bu çevreden ayrıldı. 1959-1963 arasında Bağdat Üniversitesinde Kürtçe dersleri verdi; bu yıllarda Kürtçe dilbilgisi ve sözlük çalışmaları yayımladı. Sonraki yıllarda Suriye, Irak ve Lübnan arasında yaşadı; 1979'da İsveç'e yerleşti.

Eserleri

Başlıca şiir kitapları *Prîsk û Pêtî* (1945), *Sewra Azadî* (1954), *Kî me Ez?* (1973), *Ronak* (1980), *Zend-Avista* (1981), *Şefeq* (1982) ve *Hêvî* (1983) olarak sayılır. Şiirlerinde yoksulluk, eşitsizlik, özgürlük ve barış temaları öne çıkar. Ayrıca Kürt tarihi üzerine kitaplar, öyküler, bir dilbilgisi ve sözlük yazmıştır. Şiirlerinin birçoğu sonradan bestelenmiştir.

Batman için önemi

Gercüş kırsalında doğan Cegerxwîn, ilin yetiştirdiği en tanınmış edebiyatçıdır. Doğduğu dönemde bölge Mardin'e bağlıydı; Batman 1990'da il olunca Gercüş bu ile katıldı. Bu yüzden eski kaynaklarda "Mardinli" olarak da anılır.

Son yılları

22 Ekim 1984'te Stockholm'de öldü. Naaşı Suriye'ye götürülerek Kamışlı'da defnedildi.

Kaynaklar arasındaki farklar

Kaynakların çoğu doğum yılını 1903 verir. Köyün adı "Hesar" ya da "Hesarê" olarak geçer; bugünkü resmî Türkçe adı kaynaklarda yer almıyor.