Alaca

Coğrafya

Yüzölçümü il kültür müdürlüğüne göre 1.346 km², Wikipedia'ya göre 1.296 km². Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve yağışlı geçiyor. Yıllık ortalama yağış 376 mm (il kültür müdürlüğü).

Alaca'da neler görülür?

• Alacahöyük Ören Yeri: İlçe merkezinin yaklaşık 15 km kuzeybatısında, Alacahöyük köyünde. Dört ana kültür katı ve toplam 14 yapı katı var. 10 m genişliğindeki Sfenksli Kapı andezit bloklarla yapılmış. Güneydoğu yamaçta Erken Tunç Çağı'na ait 13 kral mezarı bulundu (Küre Ansiklopedi).
• Alacahöyük Müzesi: İlk yerel müze 1940'ta açıldı, 1982'de ören yerindeki binasına taşındı, 2011'de yeniden düzenlendi. Kral mezarlarının altın ve gümüş buluntuları Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde (Küre Ansiklopedi).
• Gölpınar Hitit Barajı: Alacahöyük'ün yaklaşık 1,5 km güneydoğusunda. 2002–2007 arasında DSİ ile birlikte kazılıp onarıldı ve yeniden kullanıma açıldı. Yaklaşık 1 milyon m³ su tutuyor, 20 hektar alanı suluyor (Wikipedia).
• Hüseyin Gazi Külliyesi: Alaca'nın 3 km güneyinde (KTB). Kitabesi yok; mimari özelliklerine göre 13. yüzyıla tarihleniyor. Türbe, aşevi, misafirhane, çeşme ve havuzdan oluşuyor. İl Özel İdaresi külliyede restorasyon başlattı (İstiklal, 2023).
• Diğer ören yerleri: Eskiyapar, Pazarlı ve Kalınkaya'da Hitit dönemine ait buluntular var. Gerdekkaya Kaya Mezarı ve Koçhisar Hanı da ilçedeki tarihi yerler arasında (il kültür müdürlüğü).

Köy ve mahalleler

İlçede 101 köy ve bir belediye bulunuyor (Wikipedia). 2022'de ilçe merkezinde 19.510, köylerde 10.419 kişi yaşıyordu (Wikipedia, TÜİK ADNKS). 2025'te Alaca, ilin dördüncü kalabalık ilçesi (TÜİK ADNKS, Cumha).

Yöresel ürünler

• Alaca Mor Soğanı: 14 Aralık 2022'de mahreç işaretiyle tescil edildi (tescil no. 1289). Kabuğu parlak, koyu kırmızı-mor (Küre Ansiklopedi).
• Alaca Yarma Aşı: Yarma, nohut, kuru fasulye ve dana kavurmasıyla yapılan yemek. 22 Kasım 2023'te mahreç işareti aldı (Küre Ansiklopedi).
• Alaca Cızlağı: Sacda ya da tavada pişen, genellikle kahvaltıda sıcak yenen hamur işi. 1 Şubat 2024'te tescil edildi (Küre Ansiklopedi).

Yönetim

İlçe, Alaca Kaymakamlığı ve Alaca Belediyesi tarafından yönetiliyor.