İçeriğe geç
Ören Yeri ve Eski Yerleşim

Ayvalık Tarihî Kent Merkezi ve Endüstriyel Peyzajı

Balıkesir / Ayvalık

Son güncelleme: 26 Ekim 2026

Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi

Ayvalık’ın zeytinyağı fabrikaları, kiliseleri ve taş evleriyle kentsel sit alanı; Ayvalık Endüstriyel Peyzajı 2017’den beri UNESCO Geçici Listesi’nde.

Fotoğraf bekleniyor

Bu yer için fotoğraf paylaşabilirsiniz.

Fotoğraf paylaşın

Hakkında

Ayvalık Tarihî Kent Merkezi, Balıkesir’in Ayvalık ilçesinde zeytinyağı fabrikaları, sabunhaneler, kiliseler ve dar parselli evlerden oluşan kentsel sit alanı. Türkiye’nin UNESCO’ya sunduğu “Ayvalık Endüstriyel Peyzajı” başvurusu bu dokuyu ve çevresindeki zeytinlikleri kapsıyor. Başvuru 2017’den beri Dünya Mirası Geçici Listesi’nde; asıl listeye henüz girmedi.

Yola çıkmadan önce: Ayvalık Endüstriyel Peyzajı yalnızca UNESCO Geçici Listesi’nde, Dünya Mirası Listesi’nde değil. Fabrika yapılarının çoğunun içi ziyarete açık değil olabilir; bu Ekim 2026 itibarıyla doğrulanmadı. İçini görebileceğin bir fabrika için Ayvalık Rahmi M. Koç Müzesi’ni planla.

Tarihî kent merkezi nerede?

UNESCO başvurusu alanı Balıkesir’in Ayvalık ilçesinde gösteriyor ve yerleşimle yakın çevresini 140 ha olarak tanımlıyor. İngilizce Vikipedi’nin Ayvalık için verdiği nokta 39.31667 K, 26.69444 D. Alan birden çok mahalleyi kapsıyor; 1844 kitabeli Taksiyarhis Kilisesi, Turkish Museums’a göre İsmetpaşa Mahallesi’nde.

Ayvalık neden UNESCO Geçici Listesi’nde?

Başvuru (iii) ve (v) ölçütlerine dayanıyor ve alanı zeytinliklerle sanayi yapılarını birlikte barındıran, kullanımı süren bir üretim peyzajı olarak tanımlıyor. World Heritage Site veri tabanına göre başvuru Geçici Liste’ye 2017’de eklendi; UNESCO’nun kendi sayfasında başvuru tarihi görünmüyor. Balıkesir Üniversitesinin 2025 tarihli haberi, Ayvalık Alan Başkanlığının 2017’den beri bu alanda çalıştığını yazıyor.

Fabrikalar ne zaman çalıştı?

UNESCO başvurusuna göre zeytine dayalı ticaret ve sanayi XIX. yüzyıldan itibaren gelişti, Ayvalık 1880’lerden sonra önemli bir ticaret limanı oldu ve fabrikalar XIX. yüzyıldan 1970’lerin sonuna dek çalıştı. Başvuru kentte yirmiden fazla zeytinyağı fabrikası ile yaklaşık 100 atölye ve depo sayıyor. Zeytin üretiminin 1950’lerden sonra yeniden büyüdüğünü, zeytinliklerin yaklaşık 13.200 hektar tuttuğunu belirtiyor.

Kiliseler ne durumda?

UNESCO başvurusuna göre nüfus mübadelesinden önce Ayvalık ve çevresinde on bir kilise vardı; bunlardan yedisi ayakta ve dördü camiye çevrildi. İngilizce Vikipedi, kent merkezindeki Ayios Yannis Kilisesi’nin Saatli Cami’ye dönüştürüldüğünü yazıyor. Kentin en eski kilisesi olarak tanıtılan Taksiyarhis, onarıldıktan sonra 2013’te Taksiyarhis Anıt Müzesi olarak açıldı.

Kaç tescilli yapı var?

UNESCO başvurusu Ayvalık’ta 1855 tescilli yapı bulunduğunu yazıyor; aynı belgenin bütünlük bölümü kentsel sit içinde 81 anıt (I. grup) ve 1774 tescilli yapı (II. grup) sayıyor. İki rakamın toplamı 1855’e denk geliyor.

Fabrikalardan biri gezilebiliyor mu?

Hürriyet Daily News’e göre (2024) XIX. yüzyıldan kalan, zeytinyağı ve sabun bölümleri olan bir fabrika 2021’de RMK Kültür Faaliyetleri A.Ş. tarafından satın alındı ve restorasyondan sonra Ayvalık Rahmi M. Koç Müzesi olarak açıldı. Haber fabrikanın 1950’lerde en verimli dönemini yaşadığını, 2000’lerin başında terk edildiğini yazıyor ve müzenin 10.00–17.00 arasında açık, pazartesi kapalı olduğunu belirtiyor; bu saatler Ekim 2026 itibarıyla doğrulanmadı.

Nasıl gidilir?

Özel araçla. KGM’ye göre Balıkesir merkezden Ayvalık’a 127 km. Tarihî merkez dar sokaklardan oluşuyor; otopark doğrulanmadı. Toplu taşımayla. Balıkesir’den Ayvalık’a otobüs seferleri Ekim 2026 itibarıyla doğrulanmadı; kent merkezi yürüyerek geziliyor.

Ne zaman gidilmeli?

Sokakları yürüyerek gezmek için ilkbahar ve sonbahar uygun.

Ne kadar zaman ayırmalı?

Kent merkezi, Taksiyarhis Anıt Müzesi ve fabrika müzesi için yarım gün ayır. Cunda (Alibey) Adası ve gün batımında Şeytan Sofrası ikinci güne kalabilir.

Bilmediklerimiz

  • Kentsel sit sınırı hangi mahalleleri kapsıyor?
  • Asıl listeye aday dosyası için bir takvim var mı?
  • Ayvalık Rahmi M. Koç Müzesi’nin Ekim 2026 saatleri ve ücreti ne?
  • Hâlâ üretim yapan tarihî fabrika var mı?
  • Öne çıkan Yirmiden fazla zeytinyağı fabrikası ve yaklaşık 100 atölye ile depo; 1855 tescilli yapı; ayakta kalan yedi kilise; fabrikadan dönüştürülen Ayvalık Rahmi M. Koç
  • Eski adı Ayvalık Endüstriyel Peyzajı; Ayvalık Industrial Landscape; Ayvalık kentsel sit alanı
  • Kategori Ören Yeri ve Eski Yerleşim
  • Balıkesir’den Ayvalık’a 127 km (KGM)
  • Kamp Yok (kent içi)

Galeri

Fotoğraf bekleniyor

Bu yer henüz fotoğraflanmamış.

Ayvalık Tarihî Kent Merkezi ve Endüstriyel Peyzajı'ndan bir fotoğrafınız varsa, siz de paylaşarak bu yerin tanıtılmasına katkıda bulunabilirsiniz.

İlk fotoğrafı siz paylaşın

Harita

Konum Bilgileri

39.31667, 26.69444

Balıkesir / Ayvalık

Haritada Aç

Bu yer bir rotada

Ayvalık ve Cunda: kent merkezi, Taksiyarhis, Şeytan Sofrası: 5 durak, Ayvalık Tarihî Kent Merkezi ve Endüstriyel Peyzajı 1. durak.

Rotanın tamamı, açıklamaları ve konumunuza göre sıralama rota sayfasında.

Rotayı aç
  1. Ayvalık Tarihî Kent Merkezi ve Endüstriyel Peyzajı Buradasınız

    Başlangıç

    2 sa 30 dk

Buradan Az Ötede

Ayvalık Tarihî Kent Merkezi ve Endüstriyel Peyzajı'na yakın tarihi ve doğal yerler

Tüm benzer yerleri gör

Kaynaklar

  • UNESCO World Heritage Centre (Türkiye Daimi Temsilciliği önerisi) Ayvalık Industrial Landscape — Tentative List 6243, tarihsiz — Ayvalık ilçesi, Balıkesir
  • ölçüt (iii) ve (v)
  • yirmiden fazla zeytinyağı fabrikası
  • yaklaşık 100 atölye ve depo
  • mübadeleden önce Ayvalık ve çevresinde on bir kilise yedisi ayakta, dördü camiye çevrildi
  • Taksiyarhis Kilisesi (1844) onarılıp müze yapıldı
  • Cunda (Alibey) bölgedeki 22 adanın en büyüğü
  • kentsel sit
  • 1855 tescilli yapı ayrıca 81 anıt (I. grup) ve 1774 tescilli yapı (II. grup)
  • 1880’lerden sonra önemli ticaret limanı
  • fabrikalar XIX. yy’dan 1970’lerin sonuna dek çalıştı
  • 1950’lerden sonra zeytin üretiminde büyüme
  • 140 ha alan
  • yaklaşık 13.200 ha zeytinlik (Resmî Yayın)
  • erişim 26.10.2026
  • World Heritage Site (worldheritagesite.org) Ayvalık Industrial Landscape, tarihsiz — Geçici Listeye 2017’de eklendi
  • kültürel sürmekte olan kültürel peyzaj
  • henüz Dünya Mirası Listesi’nde değil (Web Sitesi)
  • erişim 26.10.2026
  • Balıkesir Üniversitesi Ayvalık Meslek Yüksekokulu Conference on Ayvalık Industrial Landscape in the Context of UNESCO World Heritage, 23.12.2025 — Ayvalık Alan Başkanlığı uzmanları (alan başkanı Dr. Berrin Akın Akbüber) konuştu Akademik Çalışma
  • 2017’den beri sürdürülen çalışmalar (Haber)
  • erişim 26.10.2026
  • Hürriyet Daily News Ayvalık Rahmi Koç Museum celebrates opening, 16.05.2024 — Ayvalık’taki XIX. yy zeytinyağı ve sabun fabrikası
  • 2021’de RMK Kültür Faaliyetleri A.Ş. satın aldı
  • 1950’lerde en verimli dönem 2000’lerin başında terk
  • 19 Ocak’ta açıldı
  • Ankara İstanbul ve Cunda’dan sonra dördüncü Rahmi M. Koç Müzesi
  • 10.00–17.00 pazartesi kapalı (Haber)
  • erişim 26.10.2026
  • Daily Sabah From factory to museum: Türkiye’s Ayvalık cultural route, 13.08.2026 — Ayvalık Rahmi M. Koç Müzesi zeytinyağı ve sabun fabrikası, 2021 alım ve restorasyon
  • Cunda Taksiyarhis Rahmi M. Koç Müzesi
  • Cunda’daki Sevim ve Necdet Kent Kütüphanesi
  • iki müze için ortak bilet (Haber)
  • erişim 26.10.2026
  • Wikipedia (İngilizce) Ayvalık — koordinat 39°19′00″K 26°41′40″D (39.31667, 26.69444) Ansiklopedi
  • 1773’te Hasan Paşa’nın tanıdığı ayrıcalıklar
  • 15 Eylül 1922
  • 1923 nüfus mübadelesi
  • Ayvalık’taki Taksiyarhis bugün müze Cunda’da ikinci bir Taksiyarhis
  • Ayios Yannis Kilisesi Saatli Cami oldu
  • Cunda en büyük ada Lale Adası üzerinden 1960’ların sonunda köprü ve set
  • 34 mahalle
  • 2024 nüfusu 75.126 (Ansiklopedi) Ansiklopedi
  • erişim 26.10.2026 Ansiklopedi
  • T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Turkish Museums, Balıkesir Taksiyarhis Anıt Müzesi, tarihsiz — adres İsmetpaşa Mahallesi Resmî Yayın
  • 2013’te anıt müze
  • T.C. yetişkin 200 TL (Resmî Yayın)
  • erişim 26.10.2026
  • YAKLAŞIK KOORDİNAT: İngilizce Vikipedi’nin Ayvalık kenti için verdiği temsil noktası (39.31667 26.69444) Ansiklopedi
  • kentsel sitin kendi noktası kaynaklarda yok.
  • KGM İl-ilçe mesafe cetveli — Balıkesir–Ayvalık 127 km (Resmî Veri)
  • erişim 26.10.2026
Kaynak öner

Katkıda Bulun

  • Fotoğraf Paylaş

    Ayvalık Tarihî Kent Merkezi ve Endüstriyel Peyzajı'ndan fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.

    Fotoğraf yükle
  • Bilgi Ekle

    Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.

    Bilgi ekle
  • Hata Düzelt

    Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.

    Hata bildir
  • Kaynak Öner

    Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.

    Kaynak ekle

Gelen Katkılar

  • Daha fazla katkı bekliyoruz

    Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Ayvalık Tarihî Kent Merkezi ve Endüstriyel Peyzajı hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.

    Katkıda bulunun

Ayvalık Tarihî Kent Merkezi ve Endüstriyel Peyzajı Hakkında Sık Sorulanlar

Ayvalık UNESCO Dünya Mirası mı?

Hayır. World Heritage Site veri tabanına göre Ayvalık Endüstriyel Peyzajı 2017’den beri Geçici Liste’de ve asıl listeye alınmadı.

Başvuru yalnızca tarihî merkezi mi kapsıyor?

Hayır. UNESCO başvurusu fabrikaları, atölyeleri, kiliseleri, Ayvalık evlerini ve çevredeki zeytinlikleri birlikte ele alıyor; Cunda’yı bölgedeki 22 adanın en büyüğü olarak anıyor.

Fabrikaların hepsi kapandı mı?

UNESCO başvurusu fabrikaların XIX. yüzyıldan 1970’lerin sonuna dek çalıştığını yazıyor; bugün hâlâ üretim yapan tarihî fabrika olup olmadığı doğrulanmadı.

Saatli Cami eskiden kilise miydi?

Evet. İngilizce Vikipedi’ye göre kent merkezindeki Ayios Yannis Kilisesi Saatli Cami’ye dönüştürüldü.

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?