Tuzla Kalesi

Tuzla Kalesi, Erzincan’ın Tercan ilçesinde, Çadırkaya yerleşiminin yaklaşık 3 km güneydoğusunda, kayalık bir tepe üzerinde. Esence ve Munzur dağlarının doğu ucu ile Otlukbeli Dağları arasında kalan alanda ve Karasu Irmağı’na 5 km uzaklıkta. Gitmeden bilmen gereken: tepeye nereden çıkıldığı doğrulanmadı; kutsal alana ulaşan kaya basamakları korunması gereken bir kalıntı.

Neden gitmeli

Tuzla Kalesi, Tercan Ovası’nın tamamını denetleyebilecek kadar önemli bir noktaya kurulmuş. Kale, Erzurum’dan Aşkale ve Tercan’a, bir de Erzurum’dan Çat ve Şirinli Kale üzerinden Tercan’a gelen tarihî yolların geçtiği hatta hâkim. Çevresi bugün de tarla ve mera olarak kullanılıyor; tepeye çıktığında binlerce yıl önce neden burasının seçildiğini ovaya bakarak anlıyorsun. Kale, üzerine kurulduğu tepenin biçimine uygun olarak kuzeydoğu–güneybatı yönünde uzanıyor; dağlarla çevrili bu alan hayvancılık için de oldukça elverişli.

Kalenin en ilgi çekici bölümü, ana kayaya oyulmuş 18 basamakla ulaşılan kutsal alan. Araştırmacılara göre benzerleri Çayırlı’daki Sırataşlar Kalesi’nde ve Erzurum’daki Avnik Kalesi’nde de görülüyor. Kalenin farklı noktalarında sunaklar da tespit edilmiş. Kutsal alana çıkan basamaklara bakarken bu yolu yüzyıllar önce kimlerin, hangi amaçla yürüdüğünü düşünmek, gezinin asıl anlamı.

Tuzla, Urartu kaleleri hattının bir parçası. Araştırmacılar kaleyi Pekeriç Kalesi, Şirinli Kale ve Altıntepe ile birlikte bölgenin yönetimi ve güvenliği için önemli bir işlev üstlenmiş bir merkez olarak değerlendiriyor. Bu yüzden Tuzla’yı tek başına değil, hemen kuzeybatısındaki Çadırkaya Kalesi’yle birlikte görmek, hattın mantığını kavramanın en iyi yolu.

Kritik bilgi: Kale hangi dönemlerde kullanıldı?

Kaynaklar burada tek bir tablo çizmiyor. Aynı makalenin özet bölümünde Tuzla Kalesi’nin Erken Demir Çağı ve Demir Çağı’nda iskân edildiği yazıyor. Makalenin kaleyi anlatan bölümünde ise İlk Tunç Çağı, Erken Demir Çağı, Orta Demir Çağı ve Orta Çağ seramiklerinin bulunduğu, kalenin ilk olarak İlk Tunç Çağı’nda inşa edildiğinin düşünüldüğü belirtiliyor. Araştırmacılara göre kale Orta Demir Çağı’nda merkezî bir kale konumundaydı.

Bu farkın kaynağı doğrulanmadı; ayrıntılı değerlendirme Üngör’ün 2018 tarihli Tuzla Kalesi makalesinde yer alıyor.

Tescil durumu

Kalenin Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kayıtlarında tescilli olup olmadığı doğrulanmadı.

Kutsal alanı ve sunakları koru

Kaya basamakları ve sunaklar ana kayaya işlenmiş, kolayca zarar görebilecek kalıntılar. Üzerlerinde durma, oturma ve bir şey bırakma. Yüzeydeki seramik parçalarını toplamak 2863 sayılı Kanun kapsamında yasak.

Nasıl gidilir

Önce Çadırkaya’ya ulaş; kale yerleşimin yaklaşık 3 km güneydoğusunda. Tepeye araçla ne kadar yaklaşılabildiği, bir patika olup olmadığı ve yürüyüşün ne kadar sürdüğü doğrulanmadı. Çadırkaya’da yolu sormadan kayalık tepeye yönelme.

Ne zaman gidilmeli

Haziran ile eylül arası uygun. Kayalık tepe kışın karlı ve buzlu olur. Kaya basamaklarını ve sunakları görmek için ışığın eğik geldiği sabah ya da akşamüstü saatlerini seç.

Ne kadar zaman ayırmalı

Yol bilgisi netleşmediği için en az iki saat ayır. Çadırkaya Kalesi’yle birlikte yarım günlük bir plan yap.

Pratik sorular

Çocuklarla uygun mu?

Kayalık bir tepe ve güvenlik düzenlemesi olduğuna dair bilgi yok; küçük çocuklar için önerilmez.

Kamp yapılabilir mi?

Hayır; arkeolojik alanda kamp kurulmaz.

Karavanla gidilir mi?

Doğrulanmadı.

Erişilebilir mi?

Kayalık tepe nedeniyle tekerlekli sandalyeyle erişim büyük olasılıkla mümkün değil; doğrulanmadı.

Giriş ücretli mi?

Doğrulanmadı. Sahada bir ziyaretçi düzenlemesi olduğuna dair bilgi yok.