Seyit Rıza

Seyit Rıza kimdir?

Seyit Rıza, Dersim yöresinde etkili bir aşiret önderi ve inanç önderidir. 1863'te bugün Tunceli'nin Ovacık ilçesine bağlı Lirtik köyünde doğdu. 1937 Dersim olaylarının en çok bilinen ismidir; Elazığ'da yargılanarak 15 Kasım 1937'de idam edildi. Mezarının yeri bugün de bilinmemektedir.

Doğumu ve ailesi

Babası, Hesenan (Hasanan) aşireti önderi Seyit İbrahim'dir. Seyit Rıza babasının ardından aşiret önderliğini üstlendi. Son yirmi yılını Ağdat köyünde geçirdiği ve burada bir konak yaptırdığı belirtilir.

Birinci Dünya Savaşı ve sonrası

Birinci Dünya Savaşı sırasında aşiretiyle Osmanlı saflarında yer aldı. Bazı kaynaklar, 1915 tehcirinde nüfuz alanındaki Ermenileri teslim etmediğini kaydeder. 1921 Koçgiri olaylarının bazı önderlerini koruduğu da belirtilir.

1937 olayları

1935'te çıkarılan Tunceli Kanunu ile bölgede olağanüstü bir yönetim kuruldu. 1937 baharında başlayan olaylarda Seyit Rıza, yöredeki direnişin önderi olarak görüldü. 12 Eylül 1937'de görüşmeye giderken yanındakilerle birlikte tutuklandı.

Yargılanması ve ölümü

Elazığ'da diğer sanıklarla birlikte yargılandı ve ölüm cezasına çarptırıldı. 15 Kasım 1937'de Elazığ'da idam edildi. Bazı kaynaklarda oğlu Resik Hüseyin'in de aynı gün idam edilenler arasında olduğu yazılır. Kızı ve torunu 2006'da mezar yerinin bildirilmesi için Elazığ Valiliği'ne başvurdu. 2010'da Tunceli'de heykeli dikildi.

Farklı değerlendirmeler

Dönemin resmî belgeleri 1937-1938 olaylarını devlet otoritesine karşı bir isyan ve bunun bastırılması için yapılan askerî harekât olarak tanımlar. Dersim'e ilişkin yerel ve Kürt-Alevi tarih yazımında ise Seyit Rıza bir direniş önderi olarak anılır ve yargılamanın hızı, yaşının kayıtlarda küçültülmesi iddiası ve mezarının bilinmemesi eleştirilir. TBMM'ye verilen bazı kanun teklifleri de kalıntıların ailelere teslim edilmesini talep etmiştir.