İçeriğe geç
Temsilî illüstrasyon · portre yok

Mevlevî şeyhi, şair · 1470 (bazı kaynaklarda 1468 ya da 1496) – 1550 · 1470 – 1550

Şâhidî İbrâhim Dede

Muğla / Menteşe

Şâhidî İbrâhim Dede (1470–1550), Muğla’da doğan Mevlevî şeyhi ve şairdir; Muğla Mevlevîhânesi’ni yönetti, Gülşen-i Vahdet ve Tuhfe-i Şâhidî’yi yazdı.

Hayatı

Şâhidî İbrâhim Dede, TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre 1470’te Muğla’da doğmuş, 1550’de ölmüş bir Mevlevî şeyhi ve şairdir. Babası Hüdâyî Dede’den sonra Muğla Mevlevîhânesi’nin şeyhi oldu; Türkçe ve Farsça eserleri Mesnevî’yi anlamaya yardım etmek için yazıldı. Bugün Muğla’da bir cami ve bir okul onun adını taşıyor.

Şâhidî İbrâhim Dede kimdir?

Şâhidî İbrâhim Dede, 15. ve 16. yüzyılda yaşamış, Muğla doğumlu bir Mevlevî şeyhi ve şairdir. “Şâhidî” mahlasıyla yazdı; bir beytinde kendini Menteşe diyarından bir Muğlalı olarak tanıtır. Mesnevî şârihi, müfessir ve muhaddis olarak da anılır.

Yetişmesi

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre babası Muğla Mevlevîhânesi şeyhi Sâlih Hüdâyî Dede’dir; ilk dinî bilgileri ve Farsçayı ondan öğrendi. On yaşında babasını kaybetti. On sekiz yaşında Muğla’dan ayrılarak İstanbul’da Fâtih ve Bursa’da Yıldırım medreselerinde okudu.

Tarikat yolu

Muğla’da Şeyh Bedreddin’e, Lazkiye’de Fânî Dede’ye, ardından Mevlânâ soyundan Paşa Çelebi’ye bağlandı. Asıl tasavvufî eğitimini Karahisar’da (Afyon) Mevlevî şeyhi Dîvâne Mehmed Çelebi’nin yanında aldı. Şeyhinin ölümünden sonra Muğla Mevlevîhânesi’nin başına geçti; Nalçakar ve Ülger’in 2014 tarihli bildirisine göre 1546’da burada şeyhlik yaptığı kayıtlıdır.

Eserleri

TDV maddesi on üç eser sayar; bunların bir kısmı kayıptır. Öne çıkanlar:

  • Tuhfe-i Şâhidî (1514): Farsça öğrenenler için manzum Farsça–Türkçe sözlük.
  • Gülşen-i Tevhîd (1530): Mesnevî’nin her cildinden seçilen yüz beytin şerhi.
  • Gülşen-i Vahdet (1536): 491 beyitlik Türkçe mesnevi.
  • Gülşen-i Esrâr (1544): Hayatı ve Mevlevîlik hakkında bilgi veren Farsça eser.
  • Mevlid: 823 beyitlik Türkçe mevlid.
  • Dîvân: Tam metni tek nüshada bulunmuyor; yaklaşık 107 şiiri tespit edildi.

Ölümü ve kabri

Her yıl Karahisar’daki şeyhinin kabrini ziyaret ederdi. TDV’ye göre son ziyaretinde orada kırk gün kaldı, 1550’de öldü ve şeyhinin ayakucuna gömüldü. Muğla’da Şâhidî Camii’nin yanında bir türbe de bulunuyor; bazı yazarlar kabrin burada olduğunu yazıyor. Şeyhliği ölümünden önce oğlu Şühûdî’ye bıraktı. Muğla’nın tarihî çarşı bölgesi için Muğla Eski Kent Merkezi sayfasına bakabilirsin.

Kaynaklar arasındaki farklar

  • Doğum yılı: TDV ve Külekçi 1470, Açık-Önkaş 1468, Hakses 1496 veriyor (Nalçakar ve Ülger, 2014).
  • Ölüm yılı: Çoğu kaynak 1550; Hakses 1524 yazıyor.
  • Kabri: TDV ve Külekçi’ye göre Afyonkarahisar’da, Muğla’daki mezar taşı anısına yapılmış; Hakses ve Açık-Önkaş’a göre Muğla’da Şâhidî Camii bahçesindeki türbede.

Bilmediklerimiz

  • Şâhidî Dede gerçekte hangi yıl doğdu: 1468, 1470 mi, 1496 mı?
  • Kabri Afyonkarahisar’da mı, Muğla’daki türbede mi?
  • Muğla Mevlevîhânesi’nin yeri ve bugünkü durumu nedir?
  • Kayıp eserlerinin (Sohbetnâme, Farsça Dîvân) nüshası bulunabilir mi?

Şâhidî İbrâhim Dede Hakkında Sık Sorulanlar

Şâhidî İbrâhim Dede kimdir?

15.–16. yüzyılda yaşamış, Muğla doğumlu Mevlevî şeyhi ve şairdir. Muğla Mevlevîhânesi’ni yönetti; Türkçe ve Farsça eserler yazdı.

Şâhidî İbrâhim Dede nereli, nerede doğdu?

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Muğla’da doğdu. Kendisi de bir beytinde Menteşe diyarından bir Muğlalı olduğunu söyler.

Şâhidî Dede’nin kabri nerede?

Kaynaklar ayrışıyor: TDV’ye göre Afyonkarahisar’da şeyhinin ayakucunda; bazı yazarlara göre Muğla’da Şâhidî Camii yanındaki türbede.

Tuhfe-i Şâhidî nedir?

1514’te yazılmış manzum bir Farsça–Türkçe sözlüktür; Mesnevî okumaya başlayanlara Farsçayı öğretmek için kaleme alındı.

Babası kimdir?

Muğla Mevlevîhânesi şeyhi Sâlih Hüdâyî Dede’dir.

Menteşe'nin Değerleri

Tümünü gör

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?