Âlim · y. 1660/1670 – 1732
Saçaklızâde Mehmed Efendi
Saçaklızâde Mehmed Efendi, Maraş’ta doğan, Tertîbü’l-ulûm adlı ilimler tasnifi ve kıraat eserleriyle tanınan XVIII. yüzyıl Osmanlı âlimidir.
Hayatı
Saçaklızâde Mehmed Efendi, Tahsin Özcan’ın TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesine göre 1660–1670 yılları arasında Maraş’ta doğmuş Osmanlı âlimidir. Yasin Apaydın’ın 2018’de Bilimname dergisinde yayımlanan makalesi de doğum yerini “memleketi Maraş” olarak verir. Kaynaklar doğduğu mahalleyi belirtmediği için kayıt Kahramanmaraş iline bağlanmıştır.
Saçaklızâde kimdir?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre ailesine nisbetle Saçaklızâde, doğum yerine nisbetle Mar‘aşî diye tanınır; kaynaklarda Muhammed b. Ebû Bekr el-Mar‘aşî adıyla da geçer. Kur’an ilimleri, kıraat, kelâm, mantık, fıkıh ve tasavvuf alanlarında eser vermiştir. Aynı maddeye göre resmî bir görev aldığına dair bilgi yoktur; hayatının büyük bölümünü Maraş’ta ders vererek ve eser yazarak geçirmiştir.
Maraş ve Şam’da öğrenim
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre babası Ebûbekir Efendi Maraş’ta imamlık yapıyordu. İlk öğrenimini Maraş’ta Hasan Mar‘aşî, Dârendeli Hamza Efendi ve Ayıntâbî Mehmed Efendi’den gördü. Ardından Şam’da Abdülganî en-Nablusî’den tefsir, hadis ve tasavvuf okudu; Kādiriyye ve Nakşibendiyye hilâfeti aldı. Apaydın da aynı hocaları sayar ve Şam’dan sonra kısa bir süre Halep’te müderrislik yaptığını ekler.
Maraş’ta ders ve telif
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Maraş’a döndükten sonra bir caminin bitişiğindeki medresede ders verdi. Öğrencileri arasında Hüseyin b. Haydar Bertezî Mar‘aşî, Abdurrahman b. Ali Ayıntâbî ve Mehmed b. Ömer Dârendevî vardır. Eser sayısı kaynaklara göre değişir: Bursalı Mehmed Tâhir otuz civarında, Sâlim Kaddûrî altmış beş, Tahsin Özcan ise yaklaşık 120 eser sayar.
Tertîbü’l-ulûm ve kıraat eserleri
TDV İslâm Ansiklopedisi, Tertîbü’l-ulûm’u medreselerdeki ders programlarını tanıtıp eleştiren önemli bir eser olarak niteler ve Ali Suâvi tarafından Türkçe’ye çevrildiğini belirtir. Apaydın’a göre eserde otuz beş ilim sayılır. Mehmet Gel’in 2018’de Nazariyat dergisinde yayımlanan makalesine göre bu eserdeki Hızır kıssasına dayanan ifadeler, Alemî Ahmed Efendi ile ledünnî ilim ve ilham konusunda bir tartışma başlattı; Saçaklızâde, Alemî’nin reddiyesine Arapça ve yedi fasıllı Risâletü’l-cevâb ile cevap verdi. Mustafa Can’ın 2025 tarihli doktora tezine göre kıraat ve tecvid eserleri rağbet görmüş, dâd harfinin söylenişi üzerine tartışmalara da katılmıştır. TDV İslâm Ansiklopedisi, tecvide dair Cühdü’l-muḳıl ile Tehẕîbü’l-ḳırâʾâti’l-ʿaşr’ı bu alandaki eserleri arasında sayar.
Ölümü ve kabri
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre çoğu kaynak 1145 (1732) yılında Maraş’ta öldüğünü kabul eder; kabrinin Maraş’taki Şeyh Âdil (Şahadil) Mezarlığı’nda olduğu kabul edilir. Apaydın da ölüm tarihini 1145/1732 olarak verir.
Kaynaklar arasındaki farklar
- Ölüm tarihi: TDV İslâm Ansiklopedisi 1145 (1732) yılını esas alır; 1150 (1737), 1154 (1741) ve 1155 tarihlerinin de verildiğini belirtir.
- Ölüm yeri: Çoğu kaynak Maraş der; bazı kaynaklar Kilis’e giderken Gaziantep yakınlarında öldüğünü yazar.
- Eser sayısı: Otuz civarı, altmış beş ve yaklaşık 120 olmak üzere üç farklı sayı vardır.
- Halep: Halep’te müderrislik yaptığı bilgisi Apaydın’da yer alır; TDV İslâm Ansiklopedisi maddesinin bu konudaki özetinde geçmez.
Bilmediklerimiz
- Tam doğum yılı nedir?
- Maraş’ta ders verdiği medrese hangi caminin yanındaydı?
- Kendisine nisbet edilen eserlerin kaçı gerçekten onundur?
- Şam’da ne kadar süre kaldı?
Saçaklızâde Mehmed Efendi Hakkında Sık Sorulanlar
Saçaklızâde Mehmed Efendi kimdir?
XVII. yüzyıl sonu ile XVIII. yüzyıl başında yaşamış, Tertîbü’l-ulûm ve kıraat eserleriyle tanınan Maraşlı Osmanlı âlimidir.
Saçaklızâde nerede doğdu?
TDV İslâm Ansiklopedisi ve Yasin Apaydın’ın makalesine göre 1660–1670 yılları arasında Maraş’ta doğdu.
Tertîbü’l-ulûm nedir?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre medreselerdeki ders programlarını tanıtıp eleştiren bir ilimler tasnifidir; Apaydın’a göre eserde otuz beş ilim sayılır.
Saçaklızâde’nin kabri nerededir?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Maraş’taki Şeyh Âdil (Şahadil) Mezarlığı’nda olduğu kabul edilir.
Kahramanmaraş'ın Değerleri
Tümünü gör- Alaeddin Özdenören Şair · 1940 – 2003 1940–2003
- Bahaettin Karakoç Şair · 1930 – 2018 · Ekinözü 1930–2018
- Aşık Mahzuni Şerif Halk ozanı, âşık · 1939 (bazı kaynaklarda 1940) – 2002 · Afşin 1939–2002
- Necmettin Hacıeminoğlu Dilbilimci, akademisyen · 1932 – 1996 1932–1996
- Sütçü İmam Millî Mücadele’de Maraş direnişinin öncüsü · 1871 (bazı kaynaklarda 1872) – 1922 1871–1922
- Erdem Bayazıt Şair, yazar, milletvekili · 1939 – 2008 1939–2008
- Nuri Pakdil Yazar, şair, Edebiyat dergisinin kurucusu · 1934 – 2019 1934–2019
- Rasim Özdenören Öykücü, deneme yazarı · 1940 – 2022 1940–2022
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.