İçeriğe geç
Temsilî illüstrasyon · portre yok

Denizci, haritacı · y. 1465/1470 – 1553

Pîrî Reis

Çanakkale / Gelibolu

Pîrî Reis, Gelibolu’da doğan, 1513 ve 1528 tarihli dünya haritaları ile Kitâb-ı Bahriyye’yi hazırlayan, 1547’de Hint Kaptanı olan Osmanlı denizcisidir.

Hayatı

Pîrî Reis, İdris Bostan’ın TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesine göre Gelibolu’da doğmuş Osmanlı denizcisi ve haritacısıdır; adı Pîrî Muhyiddin b. Hacı Mehmed’dir. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nin Gelibolu’daki Piri Reis Meslek Yüksekokulu da onun 1465–1470 arasında Gelibolu’da doğduğunu yazar. Bugün Gelibolu, Çanakkale iline bağlı bir ilçedir.

Pîrî Reis kimdir?

Pîrî Reis, 16. yüzyılın ilk yarısında yaşamış bir Osmanlı deniz komutanıdır. TDV’ye göre en çok iki dünya haritası ve Ege ile Akdeniz kıyılarını anlatan Kitâb-ı Bahriyye adlı portolan atlasıyla tanınır. Haritacılığı ile kaptanlığı aynı hayatın iki yüzüdür: kıyıları seferlerde tanımış, tanıdıklarını kitaba ve haritaya dökmüştür.

Kemal Reis’in yanında

TDV’ye göre amcası Kemal Reis’le birlikte, kendi eserinde anlattığı üzere, 1495–96 civarına kadar Akdeniz’de Venedik kale ve kıyılarına karşı korsanlık yaptı. Kemal Reis devlet hizmetine girince Pîrî Reis de kadırga ve gemi kumandanı oldu; TDV, İnebahtı (1499) ile Modon, Koron ve Anavarin (1500–1501) seferlerinde bulunduğunu yazar. Aynı yazarın Kemal Reis maddesine göre Kemal Reis Ekim 1510’da gemisi fırtınada batınca öldü; TDV, bu ölümle hayatında yeni bir dönemin başladığını belirtir.

Haritalar ve Kitâb-ı Bahriyye

TDV’ye göre birinci dünya haritası 1513’te Kahire’de çizildi ve 1517’de Yavuz Sultan Selim’e sunuldu. Günümüze ulaşan parçası İspanya, Portekiz, Batı Afrika ve Amerika’nın doğu kıyılarını gösterir. ÇOMÜ sayfası bu yarım haritanın 1929’da ortaya çıktığını yazar. İkinci dünya haritası TDV’ye göre 1528’de Kanûnî Sultan Süleyman’a sunuldu ve Atlas Okyanusu’nun kuzeyini gösterir.

Kitâb-ı Bahriyye’nin ilk telifi TDV’ye göre 1521’de düzyazı olarak yazıldı. 1526’da Kanûnî’ye sunulan ikinci telif kısmen manzumdur ve bu sürümde harita sayısı 134’ten 223’e çıktı.

Hint Kaptanlığı ve ölümü

TDV’ye göre 1547’de Hint Kaptanlığına getirildi. Süveyş’ten çıkan donanma Aden’e Aralık 1548’de ulaştı ve Aden 12 Şubat 1549’da yeniden alındı. Mayıs 1552’de yeniden Süveyş’ten yola çıkan Pîrî Reis Maskat’ı aldı, ancak Portekizlilerin elindeki Hürmüz kalesini ele geçiremeyip Basra’ya döndü. TDV’ye göre Basra Beylerbeyi Kubâd Paşa, kuşatmanın rüşvet karşılığında kaldırıldığını ileri sürdü; bu ithamlar sonucunda Pîrî Reis muhtemelen 1553 sonlarında Mısır’da öldürüldü.

Kaynaklar arasındaki farklar

  • Doğum yılı: TDV yalnızca 1470 civarı için bir tahmin aktarır; ÇOMÜ sayfası 1465–1470 aralığını verir.
  • Kemal Reis’in ölümü: TDV 1510, ÇOMÜ sayfası 1511 yazar.
  • Ölüm yılı ve yeri: TDV 1553 sonlarını ve Mısır’ı verir; ÇOMÜ sayfası 1554’te idam edildiğini yazar, ölüm yerini açıkça belirtmez.
  • Aile kökeni: Pîrî Reis’in doğum yeri için iki kaynak da Gelibolu der. Amcası Kemal Reis için ise İdris Bostan’ın TDV maddesi “aslen Gelibolulu” der, ancak bazı kaynaklarda Karaburunlu olduğunun ileri sürüldüğünü de not eder.

Bilmediklerimiz

  • Gelibolu’da hangi mahallede doğdu?
  • Doğum yılı belgeyle kesinleştirilebilir mi?
  • Ailesinin Gelibolu’ya ne zaman yerleştiği biliniyor mu?
  • Ölüm tarihindeki bir yıllık fark hangi belgeye dayanıyor?

Pîrî Reis Hakkında Sık Sorulanlar

Pîrî Reis kimdir?

16. yüzyılda yaşamış Osmanlı deniz komutanı ve haritacısıdır; TDV’ye göre 1513 ve 1528 tarihli iki dünya haritası ile Kitâb-ı Bahriyye’yle tanınır.

Pîrî Reis nereli, nerede doğdu?

TDV İslâm Ansiklopedisi ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nin Gelibolu’daki yüksekokulu, onun bugün Çanakkale’ye bağlı Gelibolu’da doğduğunu yazar.

Pîrî Reis haritası ne zaman çizildi?

TDV’ye göre birinci dünya haritası 1513’te Kahire’de çizildi ve 1517’de Yavuz Sultan Selim’e sunuldu.

Kitâb-ı Bahriyye nedir?

TDV’ye göre Ege ve Akdeniz kıyılarını anlatan bir portolan atlasıdır; 1521’deki ilk telifi 1526’da genişletilerek Kanûnî’ye sunuldu.

Pîrî Reis nasıl öldü?

TDV’ye göre Hürmüz kuşatmasının kaldırılması yüzünden suçlandı ve muhtemelen 1553 sonlarında Mısır’da öldürüldü; ÇOMÜ sayfası 1554 yılını verir.

Gelibolu'nun Değerleri

Tümünü gör

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?