Mizah ustası, imam, kadı · 1208 – 1284 (tartışmalı) · 1208 – 1284
Nasreddin Hoca
Nasreddin Hoca, kaynaklara göre 1208’de Sivrihisar’ın Hortu köyünde doğan, Akşehir’de kadılık yapan ve fıkralarıyla tanınan mizah ustasıdır.
Hayatı
Nasreddin Hoca, Nurettin Albayrak’ın TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesine göre kaynaklarda 1208’de Eskişehir’in Sivrihisar ilçesine bağlı Hortu köyünde doğduğu bildirilen, fıkralarıyla tanınan Anadolu Türk mizahının merkezî kişisidir. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın tanıtım metni de doğum yerini Sivrihisar’ın Hortu köyü, doğum yılını 1208 olarak verir. Hayatının ikinci yarısını geçirdiği ve türbesinin bulunduğu yer ise Konya’nın Akşehir ilçesidir.
Nasreddin Hoca kimdir?
DİA’ya göre Nasreddin Hoca’nın doğum ve ölüm yılları, tarihî kimliği ve ailesi tartışmalıdır; madde ölüm tarihini 683/1284 olarak, soru işaretiyle verir. Varlığının başlıca kanıtları Akşehir’deki türbesi, torunlarına ait sayılan mezar taşları ve Fatih Sultan Mehmed dönemine ait, onun adını taşıyan bir vakfı gösteren arşiv belgesidir. Bakanlığın metni ona atfedilen fıkraların sayısını yaklaşık 300 olarak verir ve fıkraların 1837’den bu yana birçok dile çevrildiğini yazar.
Hortu’dan Akşehir’e
DİA’ya göre babası Abdullah, Hortu köyünün imamıydı; Nasreddin de daha sonra bu görevi üstlendi. Bakanlık metni, babasının ölümü üzerine Hortu’da imam olduğunu, ardından Seyyid Mahmud Hayrânî’ye bağlanarak görevini bıraktığını ve 1237’de Akşehir’e yerleştiğini yazar. DİA, Akşehir’de kadılık yaptığını belirtir; Bakanlık metni öğretmenlik ve kadılıktan söz eder. DİA ayrıca Hortu’da ona ait sayılan bir ev kalıntısından ve Sivrihisar’da ailesiyle ilişkilendirilen bir mezar taşından söz eder.
Fıkraların yazıya geçişi
DİA’ya göre Nasreddin Hoca’dan söz eden en eski yazma kaynak 885/1480 tarihli Saltuknâme’dir ve iki fıkrasını içerir. Tarihi bilinen en eski fıkra yazması 979/1571 tarihli Hikâyât-ı Kitâb-ı Nasreddin’dir ve 43 fıkra barındırır. İlk resimli basılı derleme, Mehmed Tevfik’in (Çaylak) Letâif-i Nasreddin’idir; DİA bu baskıda 71 fıkra bulunduğunu yazar.
Kimliği üzerine görüşler
DİA, Hoca’nın kimliği hakkındaki farklı görüşleri aktarır. Evliya Çelebi onu I. Murad, Yıldırım Bayezid ve Timur dönemine yerleştirmiştir; madde bu görüşü, Timur’la konuşanın şair Ahmedî olduğunu belirterek reddeder. İsmail Hami Danişmend onu Çobanoğullarından Nâsırüddin Mahmud ile özdeşleştirmiş, İbrahim Hakkı Konyalı bu görüşü çürütmüştür. Mikâil Bayram’ın onu Ahi Evran olarak tanımlayan görüşünü ise DİA, bilim çevrelerinin genel kabulünü göz ardı ettiği gerekçesiyle eleştirir.
Kaynaklar arasındaki farklar
- Letâif-i Nasreddin’in tarihi: DİA ilk resimli basılı derlemeyi 1299 Rumî / 1883 olarak verir; Bakanlık metni Çaylak Tevfik’in derlemesi için 1885 yılını yazar.
- Akşehir’deki görevi: DİA kadılıktan söz eder; Bakanlık metni öğretmenlik ve kadılığı birlikte anar.
- Tarihlerin kesinliği: Bakanlık metni 1208 ve 1284 yıllarını kesin tarih gibi verir; DİA bu yılları kaynaklara dayandırır, ölüm tarihini soru işaretiyle yazar ve tarihlerin tartışmalı olduğunu belirtir.
Bilmediklerimiz
- Hortu köyü bugün Sivrihisar’da hangi mahalle adıyla anılıyor?
- Hortu’daki ev kalıntısı bugün görülebilir durumda mı?
- Sivrihisar’daki aile mezar taşı nerede korunuyor?
- Akşehir’e gitmeden önce Sivrihisar’da hangi medresede okudu?
Nasreddin Hoca Hakkında Sık Sorulanlar
Nasreddin Hoca kimdir?
Fıkralarıyla tanınan, 13. yüzyılda yaşadığı kabul edilen, imamlık ve Akşehir’de kadılık yaptığı bildirilen Anadolu Türk mizahının merkezî kişisidir.
Nasreddin Hoca nereli, nerede doğdu?
TDV İslâm Ansiklopedisi ve Kültür ve Turizm Bakanlığı’na göre 1208’de Eskişehir’in Sivrihisar ilçesine bağlı Hortu köyünde doğdu.
Nasreddin Hoca’nın türbesi nerede?
Konya’nın Akşehir ilçesindedir; Bakanlık metni türbe kapısındaki büyük kilidi anar.
Nasreddin Hoca’nın fıkraları ilk ne zaman yazıya geçti?
DİA’ya göre en eski yazma kaynak 1480 tarihli Saltuknâme’dir; tarihi bilinen en eski fıkra yazması 1571 tarihlidir ve 43 fıkra içerir.
Nasreddin Hoca’nın kaç fıkrası var?
Kültür ve Turizm Bakanlığı ona atfedilen fıkraların yaklaşık 300 olduğunu yazar.
Sivrihisar'ın Değerleri
Tümünü görKeşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.