Âlim, İstanbul’un ilk kadısı · 1407 (bazı kaynaklara göre) – 1459 · 1407 – 1459
Hızır Bey
Hızır Bey, Sivrihisar’da doğan Osmanlı âlimidir; Sivrihisar’da müderris ve kadı oldu, 1453’te İstanbul’un ilk kadısı atandı.
Hayatı
Hızır Bey, Mustafa Said Yazıcıoğlu’nun TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesine göre Eskişehir’in Sivrihisar kazasında doğmuş, 1453’te fetihten hemen sonra İstanbul’un ilk kadısı olmuş Osmanlı âlimidir. M. Sadi Çöğenli’nin Nûniyye kasidesi üzerine yayımladığı çalışma da onun Sivrihisar’da doğduğunu yazar. Kelâm alanındaki 105 beyitlik Arapça kasidesiyle tanınır.
Hızır Bey kimdir?
DİA’ya göre Hızır Bey, Sivrihisar kadısı Celâleddin Efendi’nin oğludur; doğum tarihi bazı kaynaklarda 810, yani 1407 olarak verilir. İlk derslerini babasından aldı, ardından Bursa’da Molla Yegân diye tanınan Mehmed b. Armağan’dan okudu ve hocasının kızıyla evlendi. Madde onu müderris, kadı ve şair yönleriyle tanıtır; oğulları Yakub Paşa, Müftü Ahmed Paşa ve Tazarru‘nâme yazarı Sinan Paşa da Osmanlı ilim ve devlet hayatında yer almıştır.
Sivrihisar’dan Edirne’ye
DİA’ya göre Hızır Bey, Taşköprizâde’nin verdiği bilgiye göre 837 (1433) yılında Sivrihisar’da hem müderrislik hem kadılık yapıyordu. Daha sonra Bursa’daki Çelebi Mehmed (Sultâniye) Medresesi’ne müderris oldu; madde bu atamanın tarihinin kesin olmadığını, II. Mehmed’in ilk saltanatı (1444–1446) sırasında olduğunun düşünüldüğünü belirtir. Taşköprizâde’ye göre 848 (1444) yılında İnegöl kadısıydı. 855 (1451) yılında Edirne’deki Üç Şerefeli Cami Medresesi’nde ders verdi ve Yanbolu kadılığına getirildi.
İstanbul’un ilk kadısı
DİA’ya göre Hızır Bey, 1453’te İstanbul’un fethinden hemen sonra şehrin kadılığına atandı. Çöğenli de onu yeni başkentin kadısı olarak anar. DİA’ya göre Rebîülevvel 863’te, yani Ocak 1459’da öldü; mezarı Zeyrek’tedir ve Mecdî’ye göre Şeyh Vefâ yakınındaki tekkenin hazîresindedir.
Eserleri
DİA’ya göre en tanınmış eseri, Mâtürîdî çizgisinde akaid konularını işleyen 105 beyitlik el-Kasîdetü’n-nûniyye’dir. Çöğenli, kasidenin çeşitli dillere çevrildiğini ve şerh edildiğini yazar. DİA ayrıca Türkçe bir Yâsîn tefsirini, Ubeydullah Ahrâr’ın risalelerinin Türkçe tercümesini, Urmevî’nin Metâliu’l-envâr’ının Farsça tercümesini ve II. Murad’a sunduğu Farsça bir risaleyi sayar; bir haşiyenin ona aidiyetinin ise kesin olmadığını belirtir.
Kaynaklar arasındaki farklar
- Doğum tarihi: DİA ve Çöğenli 810 (1407) tarihini “bazı kaynaklara göre” diye aktarır; kesin doğum tarihi bilinmez.
- Kaynakların bağımsızlığı: Çöğenli’nin hayat özeti DİA maddesiyle büyük ölçüde örtüşür; iki metnin aynı eski kaynaklara (Taşköprizâde, Mecdî) dayandığı anlaşılıyor.
Bilmediklerimiz
- Sivrihisar’da ders verdiği medrese hangisiydi ve bugün ayakta mı?
- Sivrihisar’daki Hızırbey Mahallesi adını ondan mı alıyor?
- Zeyrek’teki mezarı bugün görülebiliyor mu?
Hızır Bey Hakkında Sık Sorulanlar
Hızır Bey kimdir?
1453’te fetihten hemen sonra İstanbul’un ilk kadısı olan, 105 beyitlik Nûniyye kasidesiyle tanınan Osmanlı âlimidir.
Hızır Bey nereli, nerede doğdu?
TDV İslâm Ansiklopedisi ve M. Sadi Çöğenli’ye göre Eskişehir’in Sivrihisar kazasında doğdu; babası Sivrihisar kadısı Celâleddin Efendi’dir.
Hızır Bey Sivrihisar’da hangi görevlerde bulundu?
DİA’ya göre 1433’te Sivrihisar’da hem müderrislik hem kadılık yapıyordu.
Hızır Bey’in en ünlü eseri hangisidir?
Akaid konularını işleyen 105 beyitlik Arapça el-Kasîdetü’n-nûniyye’dir.
Hızır Bey ne zaman öldü, nereye gömüldü?
DİA’ya göre Ocak 1459’da öldü; mezarı İstanbul’da Zeyrek’tedir.
Sivrihisar'ın Değerleri
Tümünü görKeşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.