Mustafa Hayri Efendi

Mustafa Hayri Efendi kimdir?

Mustafa Hayri Efendi, 1889'da bugünkü Adıyaman şehir merkezi olan Hısnımansûr'da doğmuş bir müfessir, fakih ve müderristir. Hayatının büyük bölümünü Bulgaristan Müslümanları arasında geçirmiş; müftü yetiştiren Medresetü'n-nüvvâb'da uzun yıllar ders vermiş, ardından Sofya müftüsü olmuştur. Arapça kaleme aldığı *el-Muktetaf fi't-tefsîr* adlı tefsiri, Balkanlar'da yazılmış dinî ilimler eserleri arasında anılır.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre babası Memiş Efendi, annesi Fatma Hanım'dır. Soyadı Kanunu'ndan sonra Coşkun soyadını almıştır. Eserlerinde zaman zaman Mansûrî nisbesi görülür; bu nisbe doğduğu kasabaya işaret eder.

Eğitimi

İlk ve rüşdiye öğrenimini Hısnımansûr'da tamamladı. Ardından Antep'e giderek dört yıl Abdullah Efendi adlı bir hocadan okudu. Hocasının yönlendirmesiyle İstanbul'a geçti; II. Meşrutiyet sonrasında medrese ıslahı kapsamında açılan Medresetü'l-vâizîn'de iki yıl, Medresetü'l-kudât'ta dört yıl okuyarak mezun oldu. İstanbul'daki hocaları arasında Ali Haydar, Hüseyin Hâlis ve Ahmed Rifat gibi isimler sayılır.

Çalışmaları

Birinci Dünya Savaşı'nda yedek subay olarak çeşitli cephelerde bulundu. Savaştan sonra Bulgaristan'ın Şumnu yöresine giderek Karalar (Çerna) köyünde bir süre irşad faaliyetinde bulundu. 1922-1937 yılları arasında Medresetü'n-nüvvâb'da öğretmenlik yaptı; aynı kurumda müdür yardımcılığı ve müdürlük görevlerini de üstlendi. Bulgaristan Müslümanlarının şer'î yüksek kurulu olan Dîvân-ı Âlî-i Şer'î'de üyelik yaptıktan sonra 1939'da Sofya müftüsü oldu. Ailesi 1950'de Türkiye'ye göç ettiği hâlde kendisi 1965'e kadar Sofya'da kaldı.

Eserleri

En önemli eseri, 1964'te tamamladığı Arapça tefsiri *el-Muktetaf fi't-tefsîr*dir. Bundan başka aynı adı taşıyan bir fıkıh eseri (1941), tıp terimlerine dair bir sözlük, bir *Mecmûatü'l-fevâid* ve bir ilmihal kaleme almıştır.

Adıyaman için önemi

Adıyaman'da doğup Osmanlı'nın son döneminde İstanbul'un yeni medrese kurumlarında yetişen, sonra Balkan Müslümanlarının dinî hayatında üst düzey görev alan bir âlim olarak şehrin ilmî hafızasında yer alır. Nisbesinde doğduğu kasabanın eski adını taşıması da dikkat çekicidir.

Son yılları

1965'te Türkiye'ye göç etti ve İstanbul'a yerleşti. 30 Mart 1970'te İstanbul'da vefat etti; Topkapı'daki Eski Kozlu Kabristanı'na defnedildi.