Adıyamanlı Rıfat Baba

Adıyamanlı Rıfat Baba kimdir?

Rıfat Baba, asıl adıyla Abdurrahman Rıfat Bey, 19. yüzyılda yaşamış Adıyamanlı bir divan şairidir. Şiirlerinde "Rıf'at" mahlasını kullanmış, Allah, Peygamber ve Ehl-i Beyt sevgisini işleyen gazel, kaside, münacat ve na'tlar yazmıştır. Adıyaman'dan yetişen otuz kadar divan şairi arasında divanı günümüze ulaşan isimlerdendir ve şehirde türbesi bulunan bir halk velisi olarak da hatırlanır.

Doğumu ve ailesi

Mehmet Sadık Özkan'ın 2023 tarihli makalesine göre şair, "Adıyaman ismiyle meşhur" Hısn-ı Mansûr kasabasında doğmuştur. Tezkire geleneği doğum tarihini H.1223 (M.1808) olarak verir; Adıyamanlı divan şairleri üzerine çalışan M. Şemsettin Bilgin ise kaynak belirtmeden 1798'i önerir. Babası Derviş Beyzâde Mustafa Bey'dir; ailenin kökeninin Bağdat'a dayandığı rivayet edilir. Bir kızı ve dört oğlu olduğu bilinir.

Eğitimi ve kişiliği

Hangi medresede okuduğu bilinmemekle birlikte, şiirlerinden Arapça ve Farsçayı iyi bildiği, geniş bir kültür edindiği anlaşılır. Bektaşî tarikatına intisap ettiği kaydedilir. Adıyaman'daki Eskisaray Camii'nde Kur'an ve medrese dersleri vermiştir.

Çalışmaları

Anadolu'da uzun yolculuklar yaptığı, İstanbul'a giderek padişahla görüştüğü ve Ebûzer el-Gıfârî Türbesi'nin türbedarlığına dair beratı alıp kendisine günlük akçe bağlandığı aile kaynaklarında anlatılır. Bu rivayet, ölüm tarihleriyle birlikte değerlendirilmelidir (aşağıya bakınız).

Eserleri

Tek bilinen eseri *Dîvân*'ıdır. Nüshası Diyarbakır Yazma Eserler Kütüphanesi'nde AHA-6/1 numarada kayıtlıdır. Divan, Mehmet Sadık Özkan tarafından 2024'te Dicle Üniversitesi'nde doktora tezi olarak incelenmiş, 2025'te kitap olarak yayımlanmıştır. Divandaki elifnâme türündeki münacatı ayrıca ele alınmıştır.

Adıyaman için önemi

Rıfat Baba, şehrin klasik edebiyat geleneğinin somut örneklerinden biridir. Türbesi bugün Adıyaman merkez Varlık Mahallesi'nde, yeşil kubbeli tek odalı bir yapı olarak durur ve vakıf kayıtlarında yer alır.

Kaynaklar arasındaki farklar

Ölüm tarihi Mehmet Nâil Tuman'a göre H.1277 (M.1860), Bilgin'e göre 1864'tür. Şairin Sultan Abdülaziz ile görüştüğü anlatılır; ancak Abdülaziz 1861'de tahta çıktığından bu rivayet 1860 ölüm tarihiyle uyuşmaz. Ya ölüm tarihi daha geçtir ya da görüşülen padişah farklıdır.