İçeriğe geç
Temsilî illüstrasyon · portre yok

Peripatetik filozof, dilbilimci · MÖ 1. yüzyıl

Ksenarkos

Mersin / Silifke

Ksenarkos (MÖ 1. yüzyıl), bugünkü Silifke olan Kalykadnos kıyısındaki Seleukeia’da doğan, Strabon’un hocası ve Augustus’un dostu Peripatetik filozof.

Hayatı

Ksenarkos, MÖ 1. yüzyılda yaşamış, Kalykadnos (Göksu) kıyısındaki Seleukeia’da, yani bugünkü Mersin’in Silifke ilçesinde doğmuş Peripatetik (Aristotelesçi) bir filozof ve dilbilimcidir. Coğrafyacı Strabon’un *Geographika*’sına göre İskenderiye, Atina ve Roma’da ders verdi, Augustus’un dostluğunu kazandı ve Strabon da onun öğrencisiydi.

Ksenarkos kimdir?

Ksenarkos, Seleukeia’da doğmuş, Aristoteles’in okulunu sürdüren Peripatetik filozoflardandır. Vikipedi’ye göre birçok konuda Aristoteles’ten ayrıldı; en bilinen görüşü, göklerin özel bir “beşinci öğe”den (eter) yapıldığı düşüncesini reddetmesidir. Strabon, Ksenarkos’un derslerini dinlediğini kendisi yazar.

Seleukeia’dan çıkış

Strabon’a göre Kalykadnos üzerindeki Seleukeia kalabalık ve gelişmiş bir kentti ve Kilikya ile Pamfilya’nın geleneklerinden ayrı bir yaşam sürüyordu. Peripatetik filozoflar Athenaios ile Ksenarkos bu kentte doğdu. Ksenarkos memleketinde uzun kalmadı: önce İskenderiye’de, sonra Atina’da, en sonunda Roma’da yaşayıp ders verdi. Kentin bugünkü izlerinden biri, şehrin üstündeki Silifke Kalesi’dir; ancak kale Ksenarkos’tan çok sonraki dönemlere aittir.

Roma yılları

Strabon’a göre Ksenarkos Roma’da önce Augustus’un yakını olan filozof Areios ile, sonra Augustus’un kendisiyle dost oldu ve yaşlılığına kadar saygı gördü. Ölümünden kısa süre önce görme yetisini yitirdi ve bir hastalıktan öldü. Ölüm yılı kaynaklarda verilmiyor.

Beşinci öğeye karşı

Vikipedi’ye göre Ksenarkos, Aristoteles’in gök cisimlerinin dört temel öğeden farklı bir “beşinci öğe”den, yani eterden oluştuğu görüşüne karşı çıktı ve bu konuda *Beşinci Öğeye Karşı* adlı bir inceleme yazdı. Eser bütün olarak günümüze ulaşmadı; görüşleri Simplikios’un Aristoteles’in *Gök Üzerine*’sine yazdığı yorumda, İmparator Iulianus’un söylevlerinde ve Afrodisiaslı Aleksandros’un ruh üzerine yazısında anılır.

Hemşehrisi Athenaios

Strabon aynı bölümde Seleukeialı diğer Peripatetik filozof Athenaios’u da anlatır: Athenaios bir süre memleketinde halk önderliği yaptı, Augustus’a karşı kurulan Murena komplosu ortaya çıkınca Murena’yla dostluğu yüzünden yakalandı, suçsuz bulunup serbest bırakıldı ve kısa süre sonra yaşadığı evin gece çökmesiyle öldü. Bu olay Ksenarkos’la değil, Athenaios’la ilgilidir.

Kaynaklar arasındaki farklar

  • Tarihler: Ne Strabon ne Vikipedi doğum ve ölüm yılı verir; yalnızca MÖ 1. yüzyılda yaşadığı ve Augustus döneminde Roma’da bulunduğu bilinir.
  • Hoca-öğrenci ilişkisi: Strabon Ksenarkos’un derslerini dinlediğini kendisi yazar; Vikipedi maddesi bu ilişkiden söz etmez, yalnızca Strabon’u kaynak gösterir.
  • Eser: Vikipedi eseri “Beşinci Öğeye Karşı” (Against the Fifth Element) adıyla anar; Strabon eserden söz etmez.

Kaynaklar

1. Strabon, *Geographika* 14.5.4 (H. L. Jones çevirisi, LacusCurtius, erişim 27.10.2026), https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/14E*.html — Seleukeia’da doğduğu, İskenderiye-Atina-Roma, Areios ve Augustus, Strabon’un hocası olması, ölümü.
2. Vikipedi (İngilizce), “Xenarchus of Seleucia”, erişim 27.10.2026, https://en.wikipedia.org/wiki/Xenarchus_of_Seleucia — doğum yeri, eter eleştirisi ve eseri, onu anan antik yazarlar; Reale (1990) kaynakçası.
3. Vikipedi (İngilizce), “Silifke”, erişim 27.10.2026, https://en.wikipedia.org/wiki/Silifke — Seleukeia’nın bugünkü Silifke olduğu ve kentte doğan filozoflar.

Ksenarkos Hakkında Sık Sorulanlar

Ksenarkos kimdir?

Ksenarkos, MÖ 1. yüzyılda yaşamış, Seleukeia’da (bugünkü Silifke) doğmuş Peripatetik bir filozof ve dilbilimcidir; Strabon’un hocasıdır.

Ksenarkos nereli, nerede doğdu?

Strabon’a göre Kalykadnos (Göksu) kıyısındaki Seleukeia’da doğdu; burası bugün Mersin’in Silifke ilçesidir.

Ksenarkos neyle tanınır?

Aristoteles’in göklerin eterden, yani beşinci bir öğeden yapıldığı görüşünü reddetmesiyle.

Ksenarkos Augustus’u tanıyor muydu?

Strabon’a göre Roma’da Augustus’un dostluğunu kazandı ve yaşlılığına kadar saygı gördü.

Silifke'nin Değerleri

Tümünü gör

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?