İçeriğe geç
Temsilî illüstrasyon · portre yok

Filozof · MÖ y. 280–207

Khrysippos

Mersin / Mezitli

Khrysippos, bugün Mezitli ilçesinde kalan antik Soli’de doğan; Stoa okulunun üçüncü başkanı olan ve önermeler mantığını geliştiren filozoftur.

Hayatı

Khrysippos, Jeremy Kirby’nin Internet Encyclopedia of Philosophy’deki maddesine göre Kilikya’daki Soli’de doğmuş Stoacı filozoftur; İngilizce Wikipedia maddesi de doğum yerini Soli olarak verir. Hale Güney’in Belleten’de 2015’te yayımlanan makalesine göre Soloi-Pompeiopolis bugün Mersin ilinde, Mezitli ilçesinin Viranşehir beldesinde yer alır.

Khrysippos kimdir?

Kirby’ye göre Khrysippos yaklaşık MÖ 280–207 yılları arasında yaşamış, Stoa okulunu sistemli bir öğretiye dönüştüren düşünürdür. Wikipedia onu Stoa’nın üçüncü başkanı olarak tanıtır. Diogenes Laertios’un aktardığı “Khrysippos olmasaydı Stoa da olmazdı” sözü, Kirby’nin maddesinde okulun ona ne kadar dayandığını gösteren bir değerlendirme olarak anılır.

Soli ve aile

Wikipedia’ya göre Khrysippos, Tarsuslu Apollonios’un oğludur. Soli kenti, aynı kaynağa göre Mersin’in 11 km batısındadır; Romalı komutan Pompeius kente teslim olan korsanları yerleştirmiş ve adını Pompeiopolis olarak değiştirmiştir. Kirby, Diogenes Laertios’a dayanarak Khrysippos’un felsefeye yönelmeden önce uzun mesafe koşucusu olduğunu aktarır.

Atina ve Stoa başkanlığı

Wikipedia’ya göre Khrysippos Atina’da Kleanthes’in öğrencisi oldu; yaklaşık MÖ 230’da Kleanthes’in ölümünden sonra okulun başına geçti ve bu görevi MÖ 206’ya kadar sürdürdü. Kirby de bir süre okul dışında ders verdikten sonra MÖ 230’da eski hocasının yerine geçmek üzere döndüğünü yazar. Wikipedia’da adı açıkça geçen öğrencisi ve halefi Tarsuslu Zenon’dur.

Mantık

Kirby’ye göre Khrysippos, Aristoteles’in kıyas mantığına seçenek olarak önermeler üzerine kurulu bir mantık geliştirdi; temel bağlaçları “eğer”, “veya”, “ve” ile “değil”dir. Beş “kanıtlanamaz” çıkarım biçimi tanımladı; bunlar arasında bugün modus ponens ve modus tollens diye bilinen biçimler ile üç ayırma biçimi vardır. Wikipedia, koşullu önermeler için katı bir doğruluk ölçütü önerdiğini de belirtir.

Eserleri ve ölümü

Kirby, Diogenes Laertios’a dayanarak Khrysippos’un 705’ten fazla kitap yazdığını, ancak hiçbir eserinin tam olarak kalmadığını ve yaklaşık 475 parçanın ulaştığını yazar. Wikipedia’ya göre bu parçalar Cicero, Seneca ve Galenos gibi sonraki yazarların alıntılarında ve Herculaneum papirüslerinde korunmuştur. Kirby’ye göre 143. Olimpiyat döneminde, 73 yaşında öldü. Wikipedia, Diogenes Laertios’un ölümü için iki ayrı anlatı aktardığını belirtir: biri bir ziyafette saf şarap içtikten sonra, öteki bir eşeğin incir yemesine gülerken öldüğünü söyler. İkisi de anlatıdır, belgeyle doğrulanmış değildir.

Kaynaklar arasındaki farklar

  • Yaşam tarihleri: Kirby yaklaşık MÖ 280–207, Wikipedia yaklaşık MÖ 279–206 verir.
  • Tarsus bağlantısı: Doğum yeri iki kaynakta da Soli’dir; Wikipedia babasının Tarsuslu olduğunu ayrıca belirtir.
  • Ölüm biçimi: Diogenes Laertios’un aktardığı iki anlatı birbirinden farklıdır.

Bilmediklerimiz

  • Khrysippos Soli’den hangi yıl ayrılıp Atina’ya gitti?
  • Soli’de doğduğu ev ya da mahalle bilinmekte midir?
  • 705’ten fazla eserinden hangileri gelecekte papirüslerde bulunabilir?
  • Ölümüne ilişkin iki anlatıdan hangisi gerçeğe yakındır?

Khrysippos Hakkında Sık Sorulanlar

Khrysippos kimdir?

Stoa okulunun üçüncü başkanı olan, önermeler mantığını geliştiren MÖ III. yüzyıl filozofudur.

Khrysippos nerede doğdu?

Internet Encyclopedia of Philosophy ve Wikipedia’ya göre Kilikya’daki Soli’de doğdu; Soloi-Pompeiopolis bugün Mersin’in Mezitli ilçesindedir.

Khrysippos kaç eser yazdı?

Diogenes Laertios’a göre 705’ten fazla kitap yazdı; Kirby’ye göre yaklaşık 475 parça günümüze ulaştı.

Khrysippos’un Tarsus’la bağı nedir?

Wikipedia’ya göre babası Apollonios Tarsusludur; halefi de Tarsuslu Zenon’dur.

Mezitli'nin Değerleri

Tümünü gör

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?