Balya Madenleri
Balıkesir / Balya
Son güncelleme: 26 Ekim 2026
Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi
Balya’da 1939–1940’ta kapanan kurşun-çinko madenlerinin kalıntıları; İ. Aydın’a göre 1901’de elektrik, 1908’de ilk işçi grevi bu maden kasabasında görüldü.
Hakkında
Balya Madenleri, Balıkesir’in Balya ilçesinde Osmanlı döneminden 1939–1940’a kadar işletilen kurşun ve çinko madenlerinin kalıntıları. İbrahim Aydın’ın 2006 tarihli makalesine göre Balya 1840–1940 arasında madencilik sayesinde ülkenin en canlı yerleşmelerinden biri oldu. Karataş ve Şahin’in 2026 tarihli çalışması kuyuların, tesis kalıntılarının ve işçi yerleşiminin bugün de görülebildiğini yazıyor.
Yola çıkmadan önce: Balya madenleri Ekim 2026 itibarıyla düzenlenmiş bir ören yeri ya da müze değil; Karataş ve Şahin alanın doğal bozulmaya terk edildiğini yazıyor. Yapılara ve kuyulara girme, atık alanlarında yürüme. Tesislerin hangi parselde olduğu ve özel mülk olup olmadığı doğrulanmadı.
Balya Madenleri nerede?
Karataş ve Şahin’e göre Balya, Balıkesir ilinin kuzeybatısında, İzmir–İstanbul otoyoluna yakın bir ilçe. Aynı çalışma flotasyon ve izabe atıklarının hastane tepesinin kuzeydoğusundan Maden deresi boyunca Gönen yoluna doğru yaklaşık 2.000 dönümlük bir alanı kapladığını yazıyor. Bu sayfadaki nokta, İngilizce Vikipedi’nin Balya ilçe merkezi için verdiği yaklaşık konum; tesislerin kendi koordinatları bulunamadı.
Balya’da madencilik ne zaman başladı?
Başlangıç tarihi kesin değil. Karataş ve Şahin, bazı çalışmaların madenciliği Roma dönemine, bazılarının MÖ 6. yüzyıla bağladığını aktarıyor. Aynı kaynağa göre madenler 17. ve 18. yüzyılda Hazine-i Hassa adına işletildi ve cevher top güllesi yapımında kullanıldı; darphanede 1793–1821 arasında basılan gümüş sikkeler Balya cevherinden yapıldı.
Madeni kimler işletti?
Aydın’a göre işletme hakkı 1868’de Alman uyruklu Reiser’den Lorium Şirketi’ne geçti ve yabancı sermaye ilk kez bu yıl geldi; 1878’de Fransız uyruklu Riol’a 17.234 dönümlük alanda 99 yıllık hak verildi. Balya-Karaaydın Anonim Şirketi 1892’de kuruldu, 1901’de 99 yıllık işletme hakkını aldı. Karataş ve Şahin ise Fransız şirketinin hakkı 1876’da aldığını yazıyor; iki kaynak arasında tarih farkı var.
Balya hangi “ilk”lerle anılıyor?
Aydın’a göre 1901’de Mancılık’ta kurulan sistemle Anadolu’da Tarsus, İstanbul ve Trabzon ile birlikte ilk elektrik üretimi yapıldı. Aynı makale 14 Eylül 1908’deki grevi Osmanlı Devleti’nde ilk işçi grevi olarak anıyor ve Aynî’ye dayanarak 3.000 kişinin katıldığını yazıyor. Aydın, hava kirliliğinin ülkede ilk kez Balya’da yaşandığını da belirtiyor.
Kaç kişi çalışıyordu?
Kaynaklar ayrışıyor. Aydın’a göre 1911’de şirkette 175 müstahdem ve 1.165 işçi vardı; Balıkesir İl Yıllığı’na dayanarak 1931 öncesinde 5.000 işçiden söz ediyor ve sayıların kaynaktan kaynağa değiştiğini not ediyor. Karataş ve Şahin 20. yüzyıl başında madenlerin aileleriyle birlikte yaklaşık beş bin kişiye iş verdiğini yazıyor.
Maden neden kapandı?
Aydın’a göre maden 1939’da “ekonomik olmadığı gerekçesiyle” kapatıldı; işçiler ve makineler Soma’ya taşındı. Karataş ve Şahin işletmenin 1940’ta sona erdiğini yazıyor. Aydın’ın tablolarına göre ilçe merkezinin nüfusu 1927’de 5.424 iken 1935’te 2.731’e indi; 1927’de 25 yataklı bir hastane vardı, bugün sinema, kilise ve gazino kalmadı.
Nasıl gidilir?
Özel araçla. KGM’ye göre Balıkesir–Balya 50 km. Kalıntılara giden yollar ve park yerleri doğrulanmadı. Toplu taşımayla. Balıkesir–Balya arası otobüs seferleri Ekim 2026 itibarıyla doğrulanmadı. Aydın’a göre eski Balya–Palamutluk dekovil hattının rayları söküldü.
Ne zaman gidilmeli?
Açık alanda yürüneceği için ilkbahar ve sonbahar uygun. Karataş ve Şahin atıkların yağmurla taşındığını yazıyor; yağışlı günlerde atık alanlarına yaklaşma.
Ne kadar zaman ayırmalı?
İlçe merkezinden kalıntıları dışarıdan görmek için 1,5 saat yeterli. Resmî bir yürüyüş rotası yok; Karataş ve Şahin “Balya Maden Yolu” adlı bir rota öneriyor, uygulanıp uygulanmadığı doğrulanmadı.
Bilmediklerimiz
- Tesis kalıntıları hangi mahallelerde ve kimin mülkünde?
- Fransız şirketi hakkı 1876’da mı, 1878’de mi aldı?
- Kalıntıların içinde ya da yakınında tescilli kültür varlığı var mı?
- Atık alanları için bir rehabilitasyon projesi başladı mı?
- Öne çıkan Osmanlı ve erken Cumhuriyet döneminin maden kasabası; maden kuyuları, tesis kalıntıları, fırınlar, işçi yerleşimi ve flotasyon atıkları; 1901’de Mancılık’ta kur
- Eski adı Balya Kurşun Madenleri; Balya-Karaaydın Madenleri
- Kategori Ören Yeri ve Eski Yerleşim
- Balıkesir’den KGM’ye göre Balya 50 km
- Kamp Uygun değil (atık alanları)
- Aile Çocuklarla kuyu ve atık alanlarına yaklaşma
Galeri
Fotoğraf bekleniyor
Bu yer henüz fotoğraflanmamış.
Balya Madenleri'nden bir fotoğrafınız varsa, siz de paylaşarak bu yerin tanıtılmasına katkıda bulunabilirsiniz.
İlk fotoğrafı siz paylaşınHarita
Kaynaklar
- Marmara Coğrafya Dergisi (İbrahim Aydın) Madencilik-şehirleşme ilişkisine farklı bir örnek: Balya, sy. 12, s. 133–147, 2005–2006 (künyede 2005, metinde Temmuz 2006) — 1840–1940 madencilik dönemi Akademik Çalışma
- 1868 Reiser’den Lorium Şirketi’ne
- 1878 Riol’a 17.234 dönüm 99 yıl
- 1892 Balya-Karaaydın A.Ş.
- 1901 99 yıllık hak
- 1901 Mancılık’ta elektrik
- 14 Eylül 1908 grevi 3.000 kişi
- 1911’de 175 müstahdem 1.165 işçi
- 1931 öncesi 5.000 işçi
- 1939 kapanış Soma’ya nakil
- belediye 1890 (İngilizce özette 1840)
- nüfus 1927 5.424 1935 2.731
- 1927’de 25 yataklı hastane
- dekovil Balya–Palamutluk raylar söküldü (tam metin okundu) (Akademik Çalışma)
- erişim 26.10.2026
- Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (Ahmet Karataş Seda Şahin), Endüstri Mirası Olarak Balya Madenlerinin Turizm Açısından Değerlendirilmesi, c. 25, sy. 2, s. 885–899, 30.04.2026 — Roma ya da MÖ 6. yy önerileri Akademik Çalışma
- 1544’e kadar Maden Karyesi
- Hazine-i Hassa top güllesi
- 1793–1821 gümüş sikke
- 1876 Fransız şirketi 99 yıl
- işletme 1940’ta sona erdi
- ~5.000 işçi ve aile
- maden kuyuları tesis kalıntıları, fırınlar, işçi yerleşimi
- ~2.000 dönüm flotasyon ve izabe atığı hastane tepesi, Maden deresi, Gönen yolu
- doğal bozulmaya terk
- müze ve Balya Maden Yolu önerisi (tam metin okundu) (Akademik Çalışma)
- erişim 26.10.2026 Akademik Çalışma
- Wikipedia (İngilizce) Balya — ilçe merkezi koordinatı 39°45′K 27°35′D (39.750, 27.583) (Ansiklopedi) Ansiklopedi
- erişim 26.10.2026 Ansiklopedi
- KGM İl-ilçe mesafe cetveli — Balıkesir–Balya 50 km (Resmî Veri)
- erişim 26.10.2026
- YAKLAŞIK KOORDİNAT: İngilizce Vikipedi’nin Balya ilçe merkezi noktası (39.750 27.583) temsil noktası olarak kullanıldı Ansiklopedi
- maden tesislerinin kendi koordinatı bulunamadı.
- MAHALLE: Kalıntıların bağlı olduğu mahalle kaynaklarda yok
- bagli_koy_aday boş bırakıldı (Aydın’ın andığı Mancılık elektrik tesisinin yeri madenin kendisi değil).
Katkıda Bulun
-
Fotoğraf Paylaş
Balya Madenleri'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.
Fotoğraf yükle -
Bilgi Ekle
Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.
Bilgi ekle -
Hata Düzelt
Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.
Hata bildir -
Kaynak Öner
Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.
Kaynak ekle
Gelen Katkılar
-
Daha fazla katkı bekliyoruz
Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Balya Madenleri hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.
Katkıda bulunun
Balya Madenleri Hakkında Sık Sorulanlar
Balya madenleri müze olarak gezilebiliyor mu?
Hayır. Karataş ve Şahin endüstri mirası müzesi ve açık hava endüstri arkeolojisi alanı öneriyor; Ekim 2026 itibarıyla böyle bir düzenleme doğrulanmadı.
Maden 1939’da mı, 1940’ta mı kapandı?
Kaynaklar ayrışıyor. Aydın 1939, Karataş ve Şahin 1940 diyor.
Balya’da yalnızca kurşun mu çıkarıldı?
Hayır. Karataş ve Şahin kurşunun yanında manganez, kömür, demir, bakır, gümüş, çinko ve linyit sayıyor.
Belediye 1840’ta mı kuruldu?
Hayır. Aydın’ın makalesinin Türkçe metni belediyenin 1890’da kurulduğunu yazıyor; İngilizce özetteki 1840 tarihi metinle çelişiyor.
Balya’da maden faaliyeti bugün tamamen bitti mi?
Bu derlemede doğrulanmadı. Okunan iki akademik çalışma tarihî işletmenin 1939–1940’ta kapandığını yazıyor; bugünkü ruhsatlar incelenmedi.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.