İçeriğe geç
Kale ve Tabya

Kol Kalesi

Ardahan / Posof / Kolköy (Kveli (Kvel, Kuvel))

Son güncelleme: 8 Kasım 2026

Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi

Posof’ta Kolköy’ün doğusunda, Karaman Deresi üzerindeki sarp kayalıkta Orta Çağ kalesi; içinde haç planlı kilise ve 8 m’yi aşan kule duvarı kalıntısı var.

Fotoğraf bekleniyor

Bu yer için fotoğraf paylaşabilirsiniz.

Fotoğraf paylaşın

Hakkında

Kol Kalesi, Ardahan’ın Posof ilçesinde, Kolköy’ün doğusunda, Karaman Deresi üzerindeki sarp bir kayalıkta duran Orta Çağ kalesi. 2026’da yayımlanan yüzey araştırması, kaleyi Gürcüce Kvel adıyla anılan yerleşimle ilişkilendiriyor, Orta Çağ seramiklerine dayanarak 9.–12. yüzyıllar arasında kullanıldığını yazıyor ve içinde serbest haç planlı bir kilisenin kalıntılarını belgeliyor.

Yola çıkmadan önce: İki kaynak kalenin yerini ilçe merkezine göre farklı veriyor: 2026 yüzey araştırması Kolköy’ün Posof merkezine yaklaşık 25 km olduğunu yazarken SERKA kaleyi Posof’un 6 km batısında gösteriyor. Yolu ve patikayı Ekim 2026 itibarıyla doğrulayamadık; yerel bilgi alarak gidin.

Kol Kalesi nerede?

İsaf Bozoğlu Bay’ın 2026 tarihli makalesine göre kale Kolköy’ün doğusunda, Karaman Deresi’nin kıyısında yükselen sarp bir kayalıkta ve koordinatı 41°26.489’ K, 42°37.855’ D. Kültür Envanteri aynı yapıyı “Kol Köyü Kalesi” adıyla kaydediyor ve 41.441661 K, 42.630679 D noktasını veriyor; iki değer birbirine birkaç on metre yakın. Makale Kolköy’ün Posof merkezine yaklaşık 25 km olduğunu, SERKA ise kalenin Posof’un 6 km batısında olduğunu yazıyor.

Kale neyi koruyordu?

Makaleye göre kale, Acara, Şavşat, Eruşeti ve Samtskhe’den gelen yolları denetleyen bir konumda. Kayalığa yalnızca batıdan ulaşılabildiği için savunma bu yönde yoğunlaşmış; batı uçta sur duvarına bağlı ve dışa taşan bir kule bu tek yaklaşımı güçlendiriyor.

Kaynaklarda hangi olaylarla anılıyor?

Bozoğlu Bay, Gürcü ve Arap kaynaklarına dayanarak kalenin 914’te Ebu’l Kasım tarafından kuşatıldığını, 1080’de Selçukluların Kral II. Giorgi’ye karşı kazandığı bir zaferle ve 13. yüzyılın ortasında Moğollarla yaşanan bir karşılaşmayla anıldığını aktarıyor. Aynı çalışmaya göre Gürcü tarihçi Vahuşti’nin eseri (1973 baskısı) kaleyi harap olarak anlatıyor; Lala Mustafa Paşa’nın Osmanlı sefer güzergâhında anılmaması, kalenin o dönemde terk edilmiş olabileceği biçiminde yorumlanıyor.

Bugün neler ayakta?

Makalede kulenin korunan kuzey duvarı 12,74 m uzunluğunda, 8,23 m yüksekliğinde ve 1,63 m kalınlığında ölçülmüş; kapı, mazgal ya da kat ayrımı saptanamamış. Kalenin doğusundaki serbest haç planlı kilisenin yalnızca batı kolu ile kuzey kolunun bir bölümü kalmış; batı kolu 2,57 m genişliğinde, 2,33 m yüksekliğinde ve duvarı 70 cm kalınlığında. Yapının yerel taşla, dolgu duvar tekniğiyle örüldüğü belirtiliyor. Makale kalenin ağır hasarlı olduğunu yazıyor.

Kale tescilli mi?

Bozoğlu Bay’a göre Kol Kalesi, Erzurum Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 27–28.04.1988 tarihli ve 41 sayılı kararıyla tescillenmiş. Kültür Envanteri kaydı yapının durumunu “erişilebilir” olarak gösteriyor, ancak açıklama ve kaynakça içermiyor.

Nasıl gidilir?

Özel araçla. Ardahan–Posof karayolu mesafesini KGM cetvelinden okuyamadığımız için yazmıyoruz. Posof’tan Kolköy’e uzaklık kaynaklarda farklı (yaklaşık 25 km ya da 6 km); köyden kayalığa çıkan patika ve otopark Ekim 2026 itibarıyla doğrulanmadı. Toplu taşımayla. Posof–Kolköy arasında düzenli bir sefer olup olmadığı Ekim 2026 itibarıyla doğrulanmadı.

Ne zaman gidilmeli?

Kayalığa yürüyerek çıkılacağı için kar ve buzlanmanın olmadığı yaz ve erken sonbahar ayları daha uygun; bu bir öneri, resmî bir sezon bilgisi yok. Yağışlı günlerde kayalık zemin kayganlaşabilir.

Ne kadar zaman ayırmalı?

Köyden çıkış, kule ve kilise kalıntısı için 90 dakika ayırın. Aynı gün Posof’ta Hıram Vadisi Peri Bacalarını ekleyebilirsiniz; ilçeleri bir arada gezmek için Hanak–Damal–Posof rotasına bakın. Yakındaki Aşıkzülali köyünde aynı araştırmada belgelenen Suskap Kalesi de var.

Bilmediklerimiz

  • Kale ilk kez ne zaman ve kim tarafından yapıldı?
  • Köyden kayalığa güvenli bir patika var mı, ne kadar sürüyor?
  • Kilisenin apsisi ve girişi nerede, hangi yüzyıla ait?
  • Posof merkezinden kaleye karayolu uzaklığı tam olarak kaç km?
  • Öne çıkan Batıdaki tek yaklaşımı koruyan, 8,23 m yüksekliği korunmuş kule duvarı ve kale içindeki serbest haç planlı kilisenin kalıntısı (Bozoğlu Bay 2026)
  • Eski adı Kol Köyü Kalesi; Kvel Kalesi
  • Kategori Kale ve Tabya
  • Ardahan’dan Doğrulanmadı (KGM cetvelinin Ardahan bölümü okunamadı)
  • Aile Sarp kayalık; küçük çocuklar için uygunluğu doğrulanmadı
  • Erişilebilirlik Doğrulanmadı; tek yaklaşım batıdan

Galeri

Fotoğraf bekleniyor

Bu yer henüz fotoğraflanmamış.

Kol Kalesi'nden bir fotoğrafınız varsa, siz de paylaşarak bu yerin tanıtılmasına katkıda bulunabilirsiniz.

İlk fotoğrafı siz paylaşın

Harita

Konum Bilgileri

41.441661, 42.630679

Ardahan / Posof / Kolköy (Kveli (Kvel, Kuvel))

Haritada Aç

Bu yer bir rotada

Posof kaleleri: Hıram Vadisi, Kol, Suskap ve Baykent: 4 durak, Kol Kalesi 2. durak.

Rotanın tamamı, açıklamaları ve konumunuza göre sıralama rota sayfasında.

Rotayı aç
  1. Kol Kalesi Buradasınız

    Posof

    1 sa 30 dk

Buradan Az Ötede

Kol Kalesi'ne yakın tarihi ve doğal yerler

Tüm benzer yerleri gör

Kaynaklar

  • İsaf Bozoğlu Bay (Ardahan Üniversitesi) Posof Havzası’nda Orta Çağ Arkeolojik Yüzey Araştırması: 2024 Sezonu Bulguları ve İlk Değerlendirmeler, ARÜ Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi 1(1), 31 Mayıs 2026, Kolköy (Kvel) bölümü — Kol Kalesi, 2026 — Kolköy Posof merkezine yaklaşık 25 km Akademik Çalışma
  • Gürcüce Kvel / Q’veli
  • kale Kolköy’ün doğusunda Karaman Deresi üzerinde sarp kayalıkta, koordinat 41°26.489’ K, 42°37.855’ D
  • yalnız batıdan erişilebilir
  • Acara Şavşat, Eruşeti ve Samtskhe yollarını denetler
  • Gürcü ve Arap kaynaklarında 914 kuşatması 1080 Selçuklu zaferi, 13. yy ortası Moğol karşılaşması
  • Vahuşti’de harap
  • batıda kuleye ait kuzey duvarı 12,74 m uzun 8,23 m yüksek, 1,63 m kalın
  • doğuda serbest haç planlı kilise batı kolu 2,57 m genişlik, 2,33 m yükseklik, 70 cm duvar
  • dolgu duvar
  • Orta Çağ seramiği 9.–12. yy kullanım
  • Erzurum Kurulu 27–28.04.1988 tarih ve 41 sayılı kararla tescil
  • ağır hasarlı
  • köyde 11. yy Asomtavruli yazıtlı haçlı blok (52 x 128 x 13 cm) ve Papaz Okulu Şapeli (6 x 4,80 m) (Dergi Makalesi) Akademik Çalışma
  • erişim 28.10.2026 Akademik Çalışma
  • Kültür Envanteri (kulturenvanteri.com) Kol Köyü Kalesi (KE No 475851), yayın 13.05.2026, güncelleme 13.05.2026 — Kale
  • Ardahan › Posof
  • durum erişilebilir
  • KOORDİNAT 41.441660624541925 42.63067891082699
  • açıklama ve kaynakça yok (Ansiklopedi) Ansiklopedi
  • erişim 28.10.2026
  • T.C. Serhat Kalkınma Ajansı (SERKA) Places to be seen in Ardahan / Ardahan Gezilecek Yerler, tarihsiz (Ekim 2026’da okundu) — Kol Kalesi: Kol köyünün doğusunda yüksek bir tepede, Posof’un 6 km batısında
  • yapım tarihi bilinmiyor MS döneme tarihlendiği tahmin ediliyor (Resmî Yayın)
  • erişim 28.10.2026
  • Karayolları Genel Müdürlüğü İl ve ilçe merkezleri arası mesafeler (ililcemesafe.pdf), tarihsiz — WebFetch ile okunan metin Bartın’da kesiliyor, Ardahan bölümü okunamadı Resmî Yayın
  • Ardahan–Posof mesafesi bu nedenle doğrulanmadı (Resmî Veri)
  • erişim 28.10.2026
  • KOORDİNAT KAYNAĞI: Kültür Envanteri KE No 475851 (41.441661 42.630679)
  • Bozoğlu Bay 2026 ile uyumlu (41°26.489’ K = 41.44148 42°37.855’ D = 42.63092)
Kaynak öner

Katkıda Bulun

  • Fotoğraf Paylaş

    Kol Kalesi'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.

    Fotoğraf yükle
  • Bilgi Ekle

    Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.

    Bilgi ekle
  • Hata Düzelt

    Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.

    Hata bildir
  • Kaynak Öner

    Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.

    Kaynak ekle

Gelen Katkılar

  • Daha fazla katkı bekliyoruz

    Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Kol Kalesi hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.

    Katkıda bulunun

Kol Kalesi Hakkında Sık Sorulanlar

Kol Kalesi kaç yıllık?

Kesin bir yapım tarihi yok. 2026 yüzey araştırması Orta Çağ seramiklerine dayanarak 9.–12. yüzyıllar arasında kullanıldığını, Gürcü ve Arap kaynakları ise 914’te kuşatıldığını gösteriyor; SERKA yapım tarihinin bilinmediğini ve MS döneme ait olduğunun tahmin edildiğini yazıyor.

Kol Kalesi Posof’a ne kadar uzakta?

Kaynaklar farklı: Bozoğlu Bay Kolköy’ün Posof merkezine yaklaşık 25 km olduğunu, SERKA kalenin Posof’un 6 km batısında olduğunu yazıyor. Koordinata göre yolu planlayın.

Kalenin içinde kilise var mı?

Evet. Makaleye göre kalenin doğu tarafında serbest haç planlı bir kilise var; yalnızca batı kolu ve kuzey kolunun bir bölümü korunmuş, apsis ve giriş belgelenememiş.

Kolköy’deki yazıtlı taş kalenin mi?

Hayır, doğrudan değil. Makale, 11. yüzyıla tarihlenen ve Asomtavruli yazıtlı, haç motifli bloğun Kolköy’ün Yukarı Mahalle’sinde bir avluda bulunduğunu yazıyor; bloğu kaleye bağlamıyor.

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?