İçeriğe geç
Sardes Ören Yeri
Ören Yeri ve Eski Yerleşim

Sardes Ören Yeri

Manisa / Salihli / Sart

Son güncelleme: 28 Ekim 2026

Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi

Salihli’nin Sart mahallesindeki Lydia başkenti Sardes; Artemis Tapınağı, hamam-gymnasion ve sinagoguyla 2025’te UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girdi.

Kapak fotoğrafı: Janabaevazizbek · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Hakkında

Sardes, Salihli’ye bağlı Sart mahallesinde, Lydia Krallığı’nın başkenti olan antik kentin kalıntıları. UNESCO 2025’te “Sardes ve Bin Tepe Lydia Tümülüsleri” adıyla alanı Dünya Mirası Listesi’ne aldı. Tek ziyarette Artemis Tapınağı, hamam-gymnasion kompleksi ve sinagogu görürsün; tapınak ile gymnasion bölümü ayrı noktalarda.

Yola çıkmadan önce: Ekim 2026 itibarıyla Türkiye Müzeleri’ne göre kış saatleri (1 Ekim–1 Nisan) 08.00–17.00, gişe 16.30’da kapanıyor. Tapınak ile gymnasion arasında yol var; ikisini de görmek için zamanını buna göre ayarla. Telefon: +90 236 724 35 57.

Sardes nerede?

Ören yeri Salihli ilçesinde, Gediz (Hermos) vadisinde. Türkiye Müzeleri adresi Sart Mahallesi, Kenan Evren Caddesi No:2 olarak veriyor. İngilizce Vikipedi’deki koordinat 38.48833 K, 28.04028 D. KGM cetveline göre Manisa merkezinden Salihli’ye 71 km.

Sardes’in hikâyesi ne?

İngilizce Vikipedi’ye göre Sardes MÖ 7. yüzyılda Lydia’nın başkenti oldu ve Pers Kralı Kyros kenti yaklaşık MÖ 547’de ele geçirdi. Türkiye Müzeleri, Persler döneminde kentin satraplık merkezi olduğunu ve Bizans’ta önemli bir piskoposluk merkezine dönüştüğünü yazıyor; aynı sayfaya göre Sardes paranın ilk basıldığı yer. UNESCO, Lydia kültürünün MÖ 8–6. yüzyıllarda parladığını ve kentin yaklaşık 20 m kalınlığında bir surla çevrildiğini belirtiyor.

Artemis Tapınağı nasıl bir yapı?

Sardis Arkeoloji Kazısı’na (Harvard–Cornell) göre tapınağın yapımı MÖ 3. yüzyılda, Helenistik dönemde başladı; iki sütun antik çağdan beri ayakta. Türkiye Müzeleri’ne göre tapınak MS 17 depreminde yıkıldı ve İmparator Tiberius döneminde eski plana göre yeniden yapıldı. Tapınağın köşesine eklenen küçük kilise için kaynaklar farklı tarih veriyor: Türkiye Müzeleri MS 4. yüzyıl, kazı ekibi MS 5. yüzyıl diyor.

Hamam-gymnasion ve sinagogda ne var?

Kazı ekibine göre hamam-gymnasion kompleksi büyük olasılıkla MS 2. yüzyıl sonu ya da 3. yüzyıl başında tamamlandı ve 23 bin m² alan kaplıyor; Mermer Avlu, sinagog ve hamamın bazı bölümleri 1964–1973 arasında restore edildi. Aynı kaynağa göre 1962’de bulunan sinagogun ana salonu 50 m’den uzun, yaklaşık bin kişi alacak büyüklükte ve taban mozaikleri 1.400 m² tutuyor. İngilizce Vikipedi kazılarda 80’i aşkın Yunanca ve yedi İbranice yazıt çıktığını yazıyor.

Kazıları kim yürütüyor?

İngilizce Vikipedi’ye göre Princeton adına Howard Crosby Butler 1910–1914’te çalıştı. 1958’de Harvard’dan G. M. A. Hanfmann ve Cornell’den Henry Detweiler kazıyı yeniden başlattı; Crawford H. Greenewalt Jr. 1976–2007, Nicholas Cahill 2008’den bu yana başkan. UNESCO yetmiş yılı aşkın kazı ve araştırma yapıldığını belirtiyor.

Nasıl gidilir?

Özel araçla. KGM’ye göre Manisa merkezinden Salihli’ye 71 km; Sart, Salihli ile Manisa arasındaki Gediz vadisinde. İngilizce Vikipedi kentin İzmir’e yaklaşık 72 km uzaklıkta olduğunu yazıyor. Toplu taşımayla. Sart’a düzenli otobüs ya da tren seferi Ekim 2026 itibarıyla doğrulanmadı. En yakın havalimanı İzmir Adnan Menderes.

Ne zaman gidilmeli?

Gediz vadisi yazın sıcak, alanda gölge az; ilkbahar ve sonbahar uygun. Kış saatinde gişe 16.30’da kapandığı için öğleden sonra geç saatte gelme.

Ne kadar zaman ayırmalı?

Gymnasion, sinagog ve dükkânlar için 1,5 saat, Artemis Tapınağı için 1 saat, aradaki yol için ek zaman ayır; toplam 3 saat yeter.

Bilmediklerimiz

  • 8–18 yaş T.C. vatandaşları 100 TL mi ödüyor, ücretsiz mi giriyor?
  • Tapınak ve gymnasion için tek bilet mi geçerli?
  • Otopark ve tekerlekli sandalye erişimi var mı?
  • Sart’a toplu taşımayla nasıl gidiliyor?
  • Öne çıkan Artemis Tapınağı; 23 bin m²’lik hamam-gymnasion kompleksi ve Mermer Avlu; yaklaşık bin kişilik sinagog; Paktolos çayı kıyısındaki Lydia atölyeleri
  • Eski adı Sardes Antik Kenti; Sardis; Sart Harabeleri
  • Kategori Ören Yeri ve Eski Yerleşim
  • Manisa’dan Salihli’ye 71 km (KGM)
  • Aile Uygun; 8–18 yaş ücreti sayfada çelişkili

Galeri

Fotoğraf bekleniyor

Bu yer henüz fotoğraflanmamış.

Sardes Ören Yeri'nden bir fotoğrafınız varsa, siz de paylaşarak bu yerin tanıtılmasına katkıda bulunabilirsiniz.

İlk fotoğrafı siz paylaşın

Harita

Konum Bilgileri

38.48833, 28.04028

Manisa / Salihli / Sart

Haritada Aç

Bu yer bir rotada

Gediz ovası: Sardes, Bin Tepe ve Philadelphia: 3 durak, Sardes Ören Yeri 1. durak.

Rotanın tamamı, açıklamaları ve konumunuza göre sıralama rota sayfasında.

Rotayı aç
  1. Sardes Ören Yeri Buradasınız

    Başlangıç

    3 saat

Buradan Az Ötede

Sardes Ören Yeri'ne yakın tarihi ve doğal yerler

Tüm benzer yerleri gör

Kaynaklar

  • UNESCO Dünya Mirası Merkezi Sardis and the Lydian Tumuli of Bin Tepe (1731) — 2025 kaydı, iki bileşen, 20 m sur, Bin Tepe 7–17 km ve 119+ tümülüs, 9.244 ha
  • erişim 25.10.2026
  • Kültür ve Turizm Bakanlığı Türkiye Müzeleri, Manisa Sardes Örenyeri (Türkçe) — adres, 200 TL / 3 €, 8–18 yaş çelişkisi, saatler, Artemis Tapınağı ve gymnasion Resmî Yayın
  • erişim 25.10.2026
  • Kültür ve Turizm Bakanlığı Türkiye Müzeleri, Manisa Sardes Archaeological Site (İngilizce) — aynı ücret ve saatler, telefon Resmî Yayın
  • erişim 25.10.2026
  • Archaeological Exploration of Sardis The Bath-Gymnasium Complex — MS 2./3. yy, 23.000 m², 1964–1973 restorasyonu
  • erişim 25.10.2026
  • Archaeological Exploration of Sardis Synagogue — 1962, 50 m+, yaklaşık bin kişi, 1.400 m² mozaik
  • erişim 25.10.2026
  • Archaeological Exploration of Sardis Temple of Artemis — MÖ 3. yy, iki ayakta sütun, 5. yy kilisesi, 1910–1914 kazısı
  • erişim 25.10.2026
  • KGM İl-ilçe mesafe cetveli — Manisa–Salihli 71 km
  • erişim 25.10.2026
  • Kültür Envanteri Sardes — Salihli
  • harita noktası 38.48684 28.04228
  • erişim 25.10.2026
  • Wikipedia (İngilizce) Sardis — koordinat 38.48833, 28.04028 Ansiklopedi
  • Lydia başkenti MÖ 547, kazı başkanları, İzmir’e 72 km, Yedi Kilise
  • erişim 25.10.2026 Ansiklopedi
  • Wikipedia (İngilizce) Sardis Synagogue — 1962, 80+ Yunanca ve 7 İbranice yazıt Ansiklopedi
  • erişim 25.10.2026 Ansiklopedi
Kaynak öner

Katkıda Bulun

  • Fotoğraf Paylaş

    Sardes Ören Yeri'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.

    Fotoğraf yükle
  • Bilgi Ekle

    Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.

    Bilgi ekle
  • Hata Düzelt

    Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.

    Hata bildir
  • Kaynak Öner

    Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.

    Kaynak ekle

Gelen Katkılar

  • Daha fazla katkı bekliyoruz

    Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Sardes Ören Yeri hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.

    Katkıda bulunun

Sardes Ören Yeri Hakkında Sık Sorulanlar

UNESCO alanı yalnızca Sardes mi?

Hayır. UNESCO’ya göre alan iki bileşenli: Sardes kenti ve Sardes kalesinin 7–17 km kuzeyindeki, 119’dan fazla tümülüsün bulunduğu Bin Tepe nekropolü. Koruma alanı 9.244 ha.

Sardes İzmir’de mi?

Hayır. Sardes Manisa’nın Salihli ilçesinde; Türkiye Müzeleri adresi Sart Mahallesi, Salihli olarak veriyor. İngilizce Vikipedi kentin İzmir’e yaklaşık 72 km uzaklıkta olduğunu yazıyor.

Sinagog sürekli sinagog muydu?

Hayır. Kazı ekibine göre salon, hamam-gymnasion kompleksinin bir bölümüydü ve sonraki onarımlarda sinagoga dönüştürüldü; yedinci yüzyıl başındaki bir depremden sonra terk edildi.

Kimler ücretsiz giriyor?

Türkiye Müzeleri’ne göre Ekim 2026 itibarıyla 65 yaş üstü T.C. vatandaşları, 0–8 yaş yabancı çocuklar ve sanat tarihi, arkeoloji ya da müzecilik öğrencileri ücretsiz.

Sardes Yedi Kilise’den biri mi?

Evet. İngilizce Vikipedi’ye göre Sardes, Vahiy Kitabı’nda adı geçen Asya’daki yedi kiliseden biri.

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?