İçeriğe geç
Lezzet

Tavşanlı Leblebisi

Tavşanlı · Kütahya

Tavşanlı Leblebisi, Tavşanlı’ya özgü, elekten geçirilmiş iri nohudun üç kez tavlanıp dişli bakır tavada kavrulmasıyla yapılan bir leblebidir.

Tavşanlı Leblebisi Hakkında

Tavşanlı Leblebisi nedir?

Tavşanlı Leblebisi, nohudun tavlanıp dinlendirilmesi, sulanması ve bakır tavada kavrulup kabuğunun ayrılmasıyla elde edilen sarı leblebidir. TÜRKPATENT tescil belgesine göre hammadde, leblebilik nohudun büyük bölümünün yetiştiği Balıkesir, Uşak, Kütahya ve Manisa’dan sağlanır; 100 tanesi naturel hâlde 46–58 g gelen, iri, buruşuk olmayan ve lekesiz nohut tercih edilir. Belge Sarı 98, Azkan ve yörede “kırmızı” denen tip nohutları sayıyor; yabancı madde oranı en fazla %3 olabilir.

Elekten mafraka

Nohut elekli çalkalayıcılarda milimetrik olarak ayrılır: 8 ve 9 numaralı eleklerden çıkanlar “vasıflı” sayılıp ayrı tutulur, 1–5 numaralı eleklerde kalanlar kırık leblebi ya da un kalitesinde değerlendirilir. Nohut üç kez tavlanır (25–30, 15–25 ve 5–10 dakika); birinci ve ikinci tavlamadan sonra tahta ranza ya da sepet üzerinde, keten çuvallarla örtülü olarak 5’er gün dinlendirilir. Ardından her tanenin yüzeyi ıslanacak biçimde sulanıp çuvalla örtülü 1 gün bekletilir. Kavurma, Muğla Yatağan’dan alınıp Tavşanlı’da dişlenen 90–110 cm çaplı bakır tavalarda, meşe ya da gürgen odunuyla yanan ocaklarda yapılır. Kabuklar kavak ya da söğüt kütüğünden yapılmış “mafrak”la kırılmadan kaşınarak ayrılır; çıkan kabuğa “gavuz” denir. Taneler kıl-yün karışımı keçe “kefe” ile parlatılır.

Çeşitler ve saklama

Belge sade, kavrulmuş, tuzlu, acılı, karanfilli, sakızlı ve meyve ya da kakao aromalı çeşitleri sayıyor; perakende satış için zaman zaman çifte kavurma yapıldığını da yazıyor. Belge kavurma ve tavlama için sıcaklık vermiyor, yalnızca süre veriyor. Mafrağın çapı belgede bir yerde 45 cm, bir yerde 50 cm olarak geçiyor. Leblebi kuru, havalanan yerde saklanır; belgeye göre rutubette çabuk bayatlar.

Coğrafi işaret

Tavşanlı Ticaret ve Sanayi Odası’nın 9 Temmuz 2002’deki başvurusuyla (C2002/021), 6 Eylül 2004’te 60 numarayla mahreç işareti olarak tescil edildi; ilan 4 Ocak 2003 tarihli Resmî Gazete’de yapıldı, değişiklik 1 Şubat 2021’de 94 sayılı Bülten’de yayımlandı. Coğrafi sınır Kütahya’nın Tavşanlı ilçesidir. Denetimi Tavşanlı Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde belediye, Leblebiciler Odası ve İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü temsilcilerinin de bulunduğu 6 kişilik kurul yılda bir kez yapar.

Nerede bulunur?

Tescilin coğrafi sınırı Tavşanlı ilçesidir; tüm üretim aşamaları ilçe içinde yapılmalıdır.

  • Coğrafi işaretli
  • Leblebi
  • Nohut
  • Mahreç işareti
  • Tavşanlı
  • Kütahya

Lezzetin Hikâyesi

Tescil belgesinde ayrı bir tarihçe bölümü yok; belge leblebinin yöredeki uzun geçmişini ve ustalığı öne çıkarıyor. Usta leblebicilerin yanında 5 yıl çıraklık ve kalfalık yapanlara ustalık belgesi verildiği yazılı. Doğal etken olarak İç Ege ile Marmara arasındaki geçiş bölgesinde, nemi az bir ilçe olması ve poyraz, karayel, günbatısı rüzgârları gösteriliyor. Kıl çuvalların Yörük köylerinde dokunduğu da belgede yer alıyor.

Nasıl Üretilir?

Malzemeler

Hammadde

  • — nohut (≈ 100 tanesi 46–58 g; Sarı 98, Azkan ya da yörede “kırmızı” denen tip)

Çeşitlere göre

  • — tuz, acı, karanfil, sakız ya da aroma (≈ isteğe göre)

≈ ile verilen ev ölçüleri yaklaşıktır; esas ölçü gramajdır.

Hazırlanışı

  1. Ele Nohut elekli çalkalayıcıda ayrılır; 8 ve 9 numaralı elekten çıkanlar kullanılır.
  2. Tavla Üç kez tavlanır: 25–30, 15–25 ve 5–10 dakika.
  3. Dinlendir Birinci ve ikinci tavlamadan sonra keten çuvallarla örtülü 5’er gün bekletilir.
  4. Sula Her tane ıslanacak biçimde sulanır, çuvalla örtülü 1 gün bekletilir.
  5. Kavur Dişli bakır tavada odun ateşinde kavrulur.
  6. Ayıkla Kabuk mafrakla ayrılır, taneler kefeyle parlatılıp iriliğe göre çuvallanır.

Tavşanlı Leblebisi Hangi Yöreye Ait?

Bu lezzetin yöresi henüz derlenmedi.

Tavşanlı Leblebisi Hakkında Sık Sorulanlar

Tavşanlı Leblebisi hangi nohuttan yapılır?

Tescil belgesine göre 100 tanesi 46–58 g gelen, iri ve lekesiz nohuttan; Sarı 98, Azkan ve yörede “kırmızı” denen tipler kullanılır.

Nohut kaç kez tavlanır?

Üç kez: 25–30, 15–25 ve 5–10 dakika; ilk iki tavlamadan sonra 5’er gün dinlendirilir.

Mafrak ve gavuz nedir?

Mafrak kabukları ayırmakta kullanılan kavak ya da söğüt kütüğüdür; ayrılan kabuğa gavuz denir.

Kavurma hangi tavada yapılır?

Muğla Yatağan’dan alınıp Tavşanlı’da dişlenen 90–110 cm çaplı bakır tavada.

Tavşanlı Leblebisi hangi tür coğrafi işaret?

Mahreç işareti; tescil no 60, tescil tarihi 6 Eylül 2004, tescil ettiren Tavşanlı Ticaret ve Sanayi Odası.

Evde Böyle Yapıyoruz

Yukarıdaki tarif tescil metninden. Ama her ev, her köy bu lezzeti biraz farklı yapar. Burada okurlarımızın kendi deneyimleri var; editörümüz okuyup onayladıktan sonra yayımlanır.

Henüz okur katkısı yok. İlk tarifi siz paylaşın.

Siz bu lezzeti nasıl yaparsınız? Paylaşın
Ne paylaşmak istiyorsunuz?

Lütfen kendi deneyiminizi yazın. Başka sitelerden alınmış metinler, reklam, bağlantı ve sağlık iddiaları yayımlanmaz.

Bilmediklerimiz

Bu lezzet için açık soru listesi henüz hazırlanmadı.

Bu lezzeti biliyor musunuz?

Kaynaklar

Katkıda Bulun

Bu lezzetle ilgili bilgi, fotoğraf veya deneyiminizi paylaşarak içeriğin gelişmesine katkı sağlayın.

Katkıda bulunun

Aynı Yöreden Diğer Lezzetler

Tüm lezzetleri gör

Fotoğraf Galerisi

Fotoğraf bekleniyor

Bu lezzeti tattıysanız, fotoğraflarınızı paylaşarak sayfanın zenginleşmesine katkıda bulunabilirsiniz.

İlk fotoğrafı siz paylaşın

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?