İçeriğe geç
Lezzet

Söke Peksimeti

Söke · Aydın

Söke Peksimeti, Söke’ye özgü, nohut mayalı buğday unu hamurundan yapılıp meşe odunlu kara fırında iki kez pişirilen kuru bir ekmektir. 2024 tescilli.

Söke Peksimeti Hakkında

Söke Peksimeti nedir?

Söke Peksimeti, nohuttan hazırlanan tatlı mayayla mayalanan hamurun kara fırında önce somun olarak pişirilip dilimlendikten sonra ikinci kez kurutularak pişirildiği peksimettir. TÜRKPATENT kaydına göre 21 Kasım 2024’te 1663 numarayla Söke Tarih Araştırmaları ve Kültür Değerlerini Koruma Derneği ile Söke İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü adına mahreç işareti olarak tescillendi.

Nohut mayası

Tescil metnine göre 100 g kırılmış nohut, 2 g tuz, 6 g şeker ve 0,7 litre kaynar suyla 1 litrelik kavanoza konur, kapağı açık yaklaşık 1 saat soğutulur, sonra kapatılıp sıcak ve karanlık bir yerde 7–9 saat mayalanır. Köpük oluşunca maya hazırdır; tescil, ağzına yanan kibrit tutulduğunda parlamasını geleneksel bir sınama yöntemi olarak anar. Bu maya özü 2 kg unla maya hamuruna, maya hamuru da 25 kg unla peksimet hamuruna dönüşür.

İki kez pişirme

Meşe odunu külhanda yakılır; alev değil köz hâline gelince fırın kubbesi grileşir ve tescile göre 140–160 °C’ye ulaşır. Yaklaşık 10 cm kalınlığında, 20 cm eninde, 50 cm boyunda somunlar 18–20 dakika pişirilip soğutulur ve 1–1,5 cm kalınlığında dilimlenir. Bu sırada fırın 100–120 °C’ye düşer; dilimler 8–10 dakika daha pişirilip kızartılır ve çıtırlaşır.

Neden dayanıklı?

Tescile göre odun fırınında nemi alındığı için kolay bayatlamaz; uygun koşulda en az 6 ay tazeliğini korur ve genellikle 500 g’lık paketlerde satılır. Tescil metni peksimetin Osmanlı ordusundan Kurtuluş Savaşı’na kadar askerin ekmek ihtiyacını karşıladığını, savaş ve kıtlık dönemlerinde temel yiyecek olduğunu aktarır.

Coğrafi işaret

Başvuru 13 Ocak 2023’te (C2023/000023) yapıldı, tescil 21 Kasım 2024’te 1663 numarayla mahreç işareti olarak gerçekleşti. Coğrafi sınırı Aydın’ın Söke ilçesi; bütün üretim aşamaları bu sınır içinde yapılır. Aynı nohut mayası Söke Tatlı Maya Ekmeği tescilinde de geçer.

  • Coğrafi işaretli
  • Peksimet
  • Ekmek
  • Aydın
  • Söke
  • Nohut mayası

Lezzetin Hikâyesi

Tescil metnine göre Söke Peksimeti Osmanlı döneminden bu yana yapılıyor; Osmanlı ordusundan Kurtuluş Savaşı’na kadar askerin ekmek ihtiyacını karşıladı, savaş ve kıtlık yıllarında temel yiyecekti.

Nasıl Üretilir?

Malzemeler

Maya özü

  • 100 g nohut (≈ kırılmış)
  • 0,7 litre kaynar su
  • 6 g şeker
  • 2 g tuz

Maya hamuru

  • 0,7 litre maya özü (≈ nohuttan ayrılmış)
  • 2 kg çok amaçlı buğday unu
  • 1,5 litre ılık su (≈ 35–40 °C)

Peksimet hamuru

  • 25 kg çok amaçlı buğday unu
  • 20–22 litre su
  • 2 kg maya hamuru

≈ ile verilen ev ölçüleri yaklaşıktır; esas ölçü gramajdır.

Hazırlanışı

  1. Maya özü Kırılmış nohut, tuz, şeker ve kaynar su 1 litrelik kavanoza konur, kapağı açık yaklaşık 1 saat soğutulur, kapatılıp sıcak ve karanlık yerde 7–9 saat mayalandırılır.
  2. Maya hamuru Nohuttan ayrılan maya özü un ve ılık suyla orta yumuşaklıkta yoğrulup ılık yerde yaklaşık 2 saat kabartılır.
  3. Peksimet hamuru Un, su ve maya hamuru elle ya da makineyle yoğrulur, yaklaşık 2 saat kabartılır; katlanıp yaklaşık 1 saat daha bekletilir.
  4. Fırını hazırla Meşe odunu külhanda köz olana kadar yakılır; kubbe grileşince fırın 140–160 °C’dir, baca ağzı en aza indirilir.
  5. İlk pişirme Hamur 10 cm kalınlık, 20 cm en ve 50 cm boyda somunlar hâlinde aynı ölçüdeki tavalarda 18–20 dakika pişirilir, soğutulup dilimlenir.
  6. İkinci pişirme 1–1,5 cm’lik dilimler kenarlı tavalara dizilip 100–120 °C’ye düşen fırında 8–10 dakika, kızarıp çıtırlaşana kadar pişirilir.

Söke Peksimeti Hangi Yöreye Ait?

Bu lezzetin yöresi henüz derlenmedi.

Söke Peksimeti Hakkında Sık Sorulanlar

Söke Peksimetini ayırt eden ne?

Tescil metnine göre nohuttan hazırlanan tatlı maya, bu mayanın verdiği aroma ve kara fırındaki odun ateşi kokusu.

Söke Peksimeti ne kadar dayanır?

Tescile göre uygun koşulda en az 6 ay.

Söke Peksimeti kaç kez pişirilir?

İki kez: önce somun olarak 18–20 dakika, sonra dilimlenip 8–10 dakika daha.

Söke Peksimetini kim tescil ettirdi?

Söke Tarih Araştırmaları ve Kültür Değerlerini Koruma Derneği ile Söke İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü; 21 Kasım 2024’te 1663 numarayla.

Evde Böyle Yapıyoruz

Yukarıdaki tarif tescil metninden. Ama her ev, her köy bu lezzeti biraz farklı yapar. Burada okurlarımızın kendi deneyimleri var; editörümüz okuyup onayladıktan sonra yayımlanır.

Henüz okur katkısı yok. İlk tarifi siz paylaşın.

Siz bu lezzeti nasıl yaparsınız? Paylaşın
Ne paylaşmak istiyorsunuz?

Lütfen kendi deneyiminizi yazın. Başka sitelerden alınmış metinler, reklam, bağlantı ve sağlık iddiaları yayımlanmaz.

Bilmediklerimiz

Bu lezzet için açık soru listesi henüz hazırlanmadı.

Bu lezzeti biliyor musunuz?

Kaynaklar

Katkıda Bulun

Bu lezzetle ilgili bilgi, fotoğraf veya deneyiminizi paylaşarak içeriğin gelişmesine katkı sağlayın.

Katkıda bulunun

Aynı Yöreden Diğer Lezzetler

Tüm lezzetleri gör

Fotoğraf Galerisi

Fotoğraf bekleniyor

Bu lezzeti tattıysanız, fotoğraflarınızı paylaşarak sayfanın zenginleşmesine katkıda bulunabilirsiniz.

İlk fotoğrafı siz paylaşın

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?