Samosatalı Lukianos

Samosatalı Lukianos kimdir?

Samosatalı Lukianos, Roma İmparatorluğu döneminde Yunanca yazan hiciv ustalarının en tanınmışıdır. Kommagene'nin başkenti Samosata'da, yani bugünkü Adıyaman'ın Samsat ilçesinin eski yerleşiminde doğdu. Hem retorikçi hem de mizah yazarı olarak antik edebiyatta özgün bir yer edindi. Eserleri Rönesans'tan bu yana Avrupa hiciv geleneğini besledi.

Doğumu ve ailesi

Doğum yılı kesin değildir; Britannica 120'yi, başka kaynaklar 125 dolayını verir. Ailesi varlıklı değildi. Yazarın kendi anlattığına göre gençliğinde amcasının yanında heykel yontuculuğu öğrenmeye gönderildi, ancak bu işi bırakıp eğitime yöneldi. Ana dilinin büyük ihtimalle Süryanice (Aramice) olduğu düşünülür.

Eğitimi ve kariyeri

Yunan retoriği ve edebiyatını öğrendi, kısa bir süre hukuk alanında çalıştı, ardından gezici hatip olarak Yunanistan, İtalya ve Galya'da konferanslar verdi. 160 dolaylarında İyonya'ya döndü, 165 civarında Atina'ya yerleşti ve yaklaşık on yıl boyunca yazmaya ağırlık verdi. Yaşlılığında, İmparator Commodus döneminde Mısır'da gelirli bir devlet görevine atanmış olabileceği kaydedilir.

Eserleri

Kendisine atfedilen seksenden fazla eser günümüze ulaşmıştır. Bütünü Attika lehçesiyle yazılmıştır ve İkinci Sofistik dönemin üslubunu yansıtır. Başlıcaları şunlardır:

• Gerçek Bir Hikâye (Ay'a yolculuk anlatısıyla bilimkurgunun öncüllerinden sayılır)
• Ölüler Diyalogları ve Tanrılar Diyalogları
• Yalan Sevici (Philopseudes); Büyücünün Çırağı hikâyesinin bilinen en eski biçimini içerir
• Sahte Peygamber Aleksandros
• Suriye Tanrıçası Üzerine
• Tarih Nasıl Yazılmalı

Adıyaman için önemi

Lukianos, Samsat'ın antik çağdaki kültürel canlılığının en bilinen tanığıdır. Bir taşra kentinden çıkıp imparatorluğun edebî merkezlerinde ün kazanması, Kommagene'nin Yunan-Roma ve Süryani kültürlerinin kesiştiği bir bölge olduğunu gösterir. Doğduğu eski kent bugün Atatürk Baraj Gölü'nün altındadır.

Kaynaklar arasındaki farklar

Doğum yılı 120 ile 125 arasında, ölüm yeri ise Atina ile Mısır arasında değişen biçimde verilir. Hayatına dair bilgilerin çoğu yazarın kendi eserlerinden çıkarıldığı için kesinlik taşımaz.