İçeriğe geç
Pergeli Apollonios portresi
Arka plan temsilî illüstrasyon · Fotoğraf: Giovanni Battista Memo / Wikimedia Commons, Kamu malı

Matematikçi, geometrici · y. MÖ 262 (MacTutor) ya da y.

Pergeli Apollonios

Antalya / Aksu

Pergeli Apollonios (y. MÖ 262–190), Aksu’daki Perge’de doğan matematikçi; Konikler’in yazarı, parabol, elips ve hiperbol adlarını kullandı.

Hayatı

Pergeli Apollonios, yaklaşık MÖ 262 ile 240 arasında bugün Aksu ilçesinde kalan Perge’de doğdu. Genç yaşta İskenderiye’ye gitti, Öklid’in izleyicilerinden ders aldı ve orada çalıştı. Sekiz kitaplık Konikler’de koni kesitlerini inceledi; parabol, elips ve hiperbol adları bu eserle yerleşti. Büyük Geometrici diye anılır. Yaklaşık MÖ 190’da öldü.

Pergeli Apollonios kimdir?

Pergeli Apollonios (y. MÖ 262–190), Aksu’daki Perge’de doğan matematikçi; Konikler’in yazarı, parabol, elips ve hiperbol adlarını kullandı.

Perge’de doğumu

Pamfilya’nın Perge kentinde doğdu; MacTutor doğumunu yaklaşık MÖ 262’ye, İngilizce Vikipedi yaklaşık MÖ 240’a tarihler. Vikipedi, Perge’den III. Ptolemaios Euergetes döneminde geldiğini bildiren kayda dayanarak MÖ 246’dan sonra doğmuş olabileceğini yazar. Perge bugün Antalya’nın Aksu ilçesindedir ve kent merkezinin yaklaşık 17 kilometre doğusunda yer alır. DHA 2024 tarihli haberinde Perge’yi Yunan matematikçi Apollonios’un memleketi olarak anar.

İskenderiye ve Bergama yılları

Genç yaşta İskenderiye’ye gitti, Öklid’in izleyicilerinden ders aldı ve daha sonra orada ders verdi. Bergama’yı ziyaret etti; orada Bergamalı Eudemos ile çoğu araştırmacının I. Attalos olduğunu düşündüğü Attalos’la tanıştı. Konikler’in ilk iki kitabının önsözlerini Eudemos’a gönderdi.

Eserleri, etkisi ve ölümü

Sekiz kitaptan oluşan Konikler’in ilk dört kitabı Yunanca aslıyla, V–VII. kitaplar yalnızca Arapça çeviriyle günümüze ulaştı. Koni kesitlerini bir düzlemin koni yüzeyini kesmesiyle oluşan eğriler olarak tanımladı. Parabol, elips ve hiperbol adlarını bu eserde kullandı; bu tanımlar bugün de geçerlidir. Konikler’in I–IV. kitapları giriş niteliğindedir; V–VII. kitaplar normaller ve eğrilik merkezleri gibi özgün konuları işler. Pappos, Oran Kesimi, Alan Kesimi, Belirli Kesim, Teğetler, Düzlem Geometrik Yerler ve Eğilmeler adlı altı eserini sayar; bunlardan yalnız Oran Kesimi Arapça çeviriyle korunmuştur. Teğetler adlı kayıp eserinde verilen üç nesneye, yani nokta, doğru ya da çembere teğet bir çember çizme sorununu ele aldı. Eutokios’un andığı kayıp bir eserinde pi için Arşimet’in verdiği sınırlardan daha iyi bir yaklaşım verdi. Yakıcı Ayna adlı eserinde küresel aynanın paralel ışınları tek noktada toplamadığını gösterdi ve parabolik aynanın odak özelliğini tartıştı. Ptolemaios dış merkezli ve episiklik hareketi Apollonios’un ortaya koyduğunu yazar; MacTutor episiklerin ondan önce de bilindiğini belirtir. Gezegenlerin durağan göründüğü noktaları inceledi; saat çizgileri bir koni kesiti üzerinde olan hemicyclium adlı güneş saatini geliştirdi. Büyük Geometrici diye anılır; Carl Boyer onu antik çağın en büyük geometricisi olarak niteler. Yaklaşık MÖ 190’da öldü; MacTutor ölüm yerini İskenderiye olarak verir.

Eserleri

  • Konikler (sekiz kitap; I–IV Yunanca, V–VII Arapça çeviriyle korunmuş)
  • Oran Kesimi (Arapça çeviriyle korunmuş)
  • Teğetler (kayıp; Pappos’un aktarımıyla biliniyor)
  • Yakıcı Ayna (kayıp)

Kaynaklar arasındaki farklar

  • Doğum yılı: MacTutor yaklaşık MÖ 262, İngilizce Vikipedi yaklaşık MÖ 240 verir.
  • Konikler’in VIII. kitabı: MacTutor kayıp olduğunu yazar, İngilizce Vikipedi durumunun bilinmediğini belirtir.

Pergeli Apollonios Hakkında Sık Sorulanlar

Pergeli Apollonios kimdir?

Pergeli Apollonios (y. MÖ 262–190), Aksu’daki Perge’de doğan matematikçi; Konikler’in yazarı, parabol, elips ve hiperbol adlarını kullandı.

Pergeli Apollonios nereli?

Kaynaklara göre doğum yeri: Perge (bugün Aksu ilçesinde), Antalya.

Pergeli Apollonios ne zaman doğdu?

y. MÖ 262 (MacTutor) ya da y. MÖ 240 (İngilizce Vikipedi).

Pergeli Apollonios’un Konikler’i kaç kitaptır?

Sekiz kitaptır; ilk dördü Yunanca aslıyla, V–VII. kitaplar Arapça çeviriyle korunmuştur, VIII. kitap kayıptır.

Perge hangi ilçede?

Perge Antik Kenti Antalya’nın Aksu ilçesinde, kent merkezinin yaklaşık 17 kilometre doğusundadır.

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?