İçeriğe geç
Temsilî illüstrasyon · portre yok

Divan şairi, müderris · 1533/34 – 1599 · 1533 – 1599

Nev‘î

Tekirdağ / Malkara

Nev‘î, asıl adı Yahyâ; TDV’ye göre 1533–34’te Malkara’da doğan, Gelibolu ve İstanbul’da müderrislik yapan, şehzade hocası divan şairidir.

Hayatı

Nev‘î, Nejat Sefercioğlu’nun TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesine göre 940 (1533–34) yılında Malkara’da doğmuş divan şairi ve müderristir; asıl adı Yahyâ’dır. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yazar sayfası da doğum yeri olarak Malkara’yı verir, ancak yılı 1553 olarak yazar. Malkara bugün Tekirdağ iline bağlı bir ilçedir.

Nev‘î kimdir?

Nev‘î, 16. yüzyılda yaşamış bir Osmanlı şairi, âlimi ve şehzade hocasıdır. TDV onu divan şiirinin en parlak döneminin önemli şairleri arasında sayar. Bakanlık sayfası, tasavvuf, kelâm, tefsir, fıkıh ve mantık alanlarında üç dilde otuzdan fazla eser yazdığını belirtir.

Malkara’dan İstanbul’a

TDV’ye göre babası Pîr Ali, Halvetî şeyhi ve Malkara’daki Turhan Bey Camii’nin imamıydı; annesi Muhammediyye yazarı Yazıcıoğlu Mehmed’in soyundandı. İlk tasavvuf eğitimini babasından aldı. 957 (1550) yılında İstanbul’a giderek Karamanî Ahîzâde Ahmed Efendi ve Mehmed Efendi’den ders okudu; 962 (1555) yılında hocası Ahîzâde Mehmed Efendi’nin peşinden Edirne’ye gitti. TDV, Sarhoş Bâlî Efendi ve Şeyh Şâban Efendi gibi tasavvuf büyüklerine de bağlandığını yazar.

Müderrislik ve şehzade hocalığı

TDV’ye göre 970 (1563) yılında Süleymaniye Medresesi’nde mülâzım oldu. 973 (1566) yılında Gelibolu’daki Balaban Paşa ve Mesih Paşa medreselerinde müderrisliğe başladı. 980 (1572) yılından itibaren İstanbul’da Şahkulu, Murad Paşa, Câfer Ağa ve Mihrimah Sultan medreselerinde ders verdi; 1587–1590 arasında Çınarlı Medresesi’ndeydi.

998 (1590) yılında Bağdat kadılığına atandı; TDV’ye göre gitmek istemeyince III. Murad onu Şehzade Mustafa’nın hocalığına getirdi. Mustafa, Bayezid, Osman ve Abdullah adlı şehzadelere 1003 (1595) yılında öldürülünceye kadar hocalık yaptı.

Eserleri

TDV’nin saydığı eserler arasında “Sûriyye” kasidesiyle bilinen Dîvân, 1569 tarihli manzum Tercüme-i Hadîs-i Erbaîn, yaklaşık 800 beyitlik tasavvufi mesnevi Hasb-i Hâl, İbnü’l-Arabî’nin Fusûs’unun 1002 (1593) yılında tamamlanan tercümesi Keşfü’l-hicâb ve on iki ilmi özetleyen Netâyicü’l-fünûn vardır. Bakanlık sayfasına göre Dîvân’ın bilimsel neşri Mertol Tulum ve M. Ali Tanyeri tarafından 1977’de yapıldı.

Ölümü

TDV’ye göre 30 Zilkade 1007’de, yani 24 Haziran 1599’da öldü ve İstanbul’daki Şeyh Vefâ Camii hazîresine, Şeyh Şâban Efendi’nin yanına gömüldü. TDV, öldüğünde hiçbir varlığı bulunmadığı için cenaze masraflarının padişah tarafından karşılandığını kaydeder. Oğlu Nev‘îzâde Atâî, Taşköprizâde’nin eş-Şekāik’ine yazdığı zeyille tanınır.

Kaynaklar arasındaki farklar

  • Doğum yılı: TDV 940 (1533–34), Bakanlık sayfası 1553 yazar. Bakanlık sayfası aynı metinde İstanbul’a 1550’de geldiğini de söylediği için 1553 yılı kendi içinde tutarsızdır; TDV tarihini esas aldık.
  • Bağımsızlık: KÜRE Ansiklopedi’deki madde TDV ile aynı yazara aittir; doğum yeri için ayrı kaynak saymadık.
  • Şehzadeler: TDV, hocalık yaptığı şehzadelerin III. Murad’ın oğulları olduğunu yazar; Bakanlık sayfası yalnızca Şehzade Mustafa’yı anar.

Bilmediklerimiz

  • Malkara’da hangi mahallede doğdu?
  • Babasının imamlık yaptığı Turhan Bey Camii bugün ayakta mı?
  • İstanbul’a yerleştikten sonra Malkara’yla bağını sürdürdü mü?
  • Doğum yılındaki yirmi yıllık fark hangi kaynaktan doğdu?

Nev‘î Hakkında Sık Sorulanlar

Nev‘î kimdir?

16. yüzyılda yaşamış divan şairi, müderris ve III. Murad’ın oğulları için şehzade hocasıdır; Dîvân’ı ve Netâyicü’l-fünûn adlı eseriyle bilinir.

Nev‘î nereli, nerede doğdu?

TDV İslâm Ansiklopedisi ve Kültür ve Turizm Bakanlığı’na göre bugün Tekirdağ’a bağlı Malkara’da doğdu; TDV yılı 940 (1533–34) olarak verir.

Nev‘î’nin asıl adı nedir?

TDV’ye göre asıl adı Yahyâ’dır; babası Malkara’daki Turhan Bey Camii’nin imamı Pîr Ali’dir.

Nev‘î Gelibolu’da ne yaptı?

TDV’ye göre 973 (1566) yılında Gelibolu’daki Balaban Paşa ve Mesih Paşa medreselerinde müderrislik yaptı.

Nev‘î ne zaman öldü, nereye gömüldü?

TDV’ye göre 24 Haziran 1599’da öldü ve İstanbul’daki Şeyh Vefâ Camii hazîresine gömüldü.

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?