Hanefî-Mâtürîdî âlim, son Osmanlı meşihatında ders vekili; Kahire'de yaşamış muhakkik · 1879 – 1952
Muhammed Zâhid Kevserî
1879'da Düzce'nin bugünkü Karaçalı köyünde doğan Çerkez kökenli âlim. İstanbul medreselerinde yetişti, Fatih Camii dersiâmı ve 1919'da meşihatta ders vekili oldu. 1922 sonunda Mısır'a gitti, 1952'de Kahire'de öldü. Hanefî fıkhı ve Mâtürîdî kelâmını savunan eserleri ve neşirleriyle İslâm dünyasında etkili oldu.
Hayatı
Muhammed Zâhid Kevserî kimdir?
Muhammed Zâhid Kevserî, son dönem Osmanlı ilim hayatının önde gelen isimlerinden biri olan Hanefî fakih ve Mâtürîdî kelâmcıdır. Düzce'de dünyaya gelmiş, ömrünün son otuz yılını Kahire'de geçirmiş ve eserleriyle bütün İslâm dünyasında tanınmıştır. Düzce'nin yetiştirdiği en tanınmış din âlimi olarak kabul edilir.
Doğumu ve ailesi
TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 16 Eylül 1879'da Düzce'ye bağlı Hacıhasan köyünde doğdu; köyün adı sonradan Çalıcuma, günümüzde ise Karaçalı olmuştur. Aile Çerkez kökenlidir ve "Kevserî" nisbesi Gûser (Kevser) adlı bir atadan gelir. İlk dinî bilgilerini babası Hasan Hilmi Efendi'den aldı.
Eğitimi
Düzce rüşdiyesinde okurken müftü Hüseyin Vecih Efendi'den de ders aldı. 1893'te İstanbul'a giderek Kazasker Hasan Efendi Dârülhadisi'ne yerleşti. Yaklaşık on yıllık medrese eğitimini 1904'te tamamladı; hocaları arasında Alasonyalı Ali Zeynelâbidin Efendi ile Eğinli İbrâhim Hakkı Efendi bulunur.
Çalışmaları
1906'dan itibaren Fatih Camii'nde ders okuttu. Medrese ıslahı komisyonunda görev aldı, 1913'te İstanbul medreselerinin imtihanlarında bulundu, kısa bir süre Kastamonu medresesinin başında yer aldı ve Süleymaniye'deki ihtisas medresesinde idareci oldu. 15 Ağustos 1919'da meşihatta ders vekili olarak atandı; bu görev nedeniyle kendisinden çoğu kez "son şeyhülislam vekili" diye söz edilir.
Mısır yılları ve eserleri
Siyasi muhalefeti nedeniyle 1922 sonunda Mısır'a geçti ve Kahire'ye yerleşti. Burada çok sayıda klasik fıkıh, hadis ve usul eserini neşre hazırladı, bunlara mukaddimeler yazdı; bu mukaddimeler sonradan bir arada yayımlandı. Ebû Hanîfe'nin hadis birikimini savunduğu *Teʾnîbü'l-Ḫaṭîb* ile irade hürriyetini ele alan *el-İstibṣâr* en çok anılan eserleri arasındadır. TDV İA, onu Hanefî-Mâtürîdî geleneğini modernist yorumlara ve lafızcı yaklaşımlara karşı savunan bir âlim olarak değerlendirir.
Son yılları
11 Ağustos 1952'de Kahire'de öldü ve orada defnedildi. Ömrünün sonuna kadar memleket özlemi çektiği kaynaklarda belirtilir.
Düzce için önemi
Kevserî, Kafkas göçüyle şekillenen Düzce'nin ilim hayatından çıkıp uluslararası ölçekte tanınan nadir isimlerdendir. Doğduğu köy bugün Düzce'nin bir köyüdür.
Muhammed Zâhid Kevserî Hakkında Sık Sorulanlar
Muhammed Zâhid Kevserî nerede doğdu?
Düzce'ye bağlı Hacıhasan köyünde doğdu. Köy daha sonra Çalıcuma, bugün ise Karaçalı adını taşır.
Neden "son şeyhülislam vekili" olarak anılır?
1919'da Osmanlı meşihatında ders vekili olarak görev aldığı için bu unvanla anılır.
Türkiye'den neden ayrıldı?
1922 sonunda siyasi muhalefeti nedeniyle Mısır'a gitti ve Kahire'ye yerleşti.
En bilinen eserleri hangileridir?
Teʾnîbü'l-Ḫaṭîb, el-İstibṣâr ve neşirlerine yazdığı mukaddimelerin toplandığı derleme en çok bilinenleridir.
Nerede öldü?
11 Ağustos 1952'de Kahire'de öldü ve orada defnedildi.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.