Hayatı
Ksenophanes, Stanford Encyclopedia of Philosophy’deki James Lesher maddesine göre küçük İon kenti Kolophon’da doğmuş, MÖ 540–537 dolaylarında etkin olmuş şair ve düşünürdür. İngilizce Vikipedi’ye göre Kolophon’un kalıntıları bugün İzmir’in Menderes ilçesinde, Değirmendere’nin güneyindedir. Homeros’un tanrılarını insan gibi davrandıkları için eleştiren ilk yazarlardan biri olarak anılır.
Kolophonlu Ksenophanes kimdir?
Ksenophanes, şiirle felsefe yapan gezgin bir ozandır. Britannica onu şair, rapsod ve din düşünürü olarak tanımlar; Elea okulunun öncüsü sayıldığını da ekler. Stanford Ansiklopedisi’ne göre altı ölçülü ve ağıt ölçülü şiirler, iambik dizeler ve “silloi” denen hiciv şiirleri yazdı. Theophrastos onun öğretisini Britannica’nın aktardığı biçimde “bütün birdir ve bir olan tanrıdır” diye özetledi.
Sürgün ve yolculuklar
Diogenes Laertios, Ksenophanes’in doğduğu kentten sürüldüğünü söyler. Britannica, sürgünün büyük olasılıkla Persler Kolophon’u y. MÖ 546’da ele geçirdiğinde yaşandığını yazar. Ksenophanes kendi şiirinde (fragman B8) 25 yaşından başlayarak 67 yıl boyunca Yunan topraklarında dolaştığını anlatır; Britannica bu bilgiye dayanarak en az 92 yaşında öldüğünü çıkarır. Stanford Ansiklopedisi Sicilya’daki Zankle ve Katane ile İtalya’daki Elea’yı uğradığı yerler arasında sayar. Vikipedi’ye göre Laertios, Kolophon’un ve Elea’nın kuruluşunu anlatan 2.000 dizelik bir şiirden söz eder.
Tanrılar üzerine
Stanford Ansiklopedisi’ne göre Ksenophanes, B11 ve B12 fragmanlarında Homeros ile Hesiodos’u tanrılara hırsızlık, zina ve aldatma yakıştırdıkları için eleştirdi. B15 fragmanında, atlar ve öküzler resim yapabilseydi tanrılarını at ve öküz biçiminde çizeceklerini söyler. B23’te “tanrılar ve insanlar arasında en büyük tek bir tanrı”dan söz eder; araştırmacılar bunun tek tanrıcılık mı, yoksa yalnızca en büyük bir tanrı düşüncesi mi olduğunu tartışır. B34’te tanrılar hakkında hiçbir insanın kesin bilgiye sahip olamayacağını, geriye yalnızca kanı kaldığını yazar.
Doğa gözlemleri
Stanford Ansiklopedisi, Hippolytos’un Ksenophanes’e kara içlerinde bulunan deniz canlısı fosillerinden yola çıkan, sel ve kuraklık dönemlerinin birbirini izlediği bir kuram mal ettiğini aktarır. Ansiklopedi Sirakuza, Paros ve Malta’daki fosil bulgularını da tartışır, ama bu yerlere gittiğini doğrulamaz.
Kaynaklar arasındaki farklar
- Doğum yılı: Britannica y. MÖ 560 veriyor; Vikipedi y. 570 veriyor ve modern araştırmacıların doğumu genellikle 570–560 arasına koyduğunu yazıyor; Stanford Ansiklopedisi doğum yılı vermiyor, yalnızca etkinlik dönemini (540–537) aktarıyor.
- Elea: Britannica Elea’ya yerleştiğini söylüyor; Vikipedi hiçbir antik yazarın bunu açıkça söylemediğini, yerleşme iddiasının tartışmalı olduğunu belirtiyor.
- Parmenides’in hocası mı? Pek çok antik yazar onu Parmenides’in hocası sayıyor; Stanford Ansiklopedisi bu iddianın Platon ve Aristoteles’in kısa notlarına dayandığını ve tartışmalı olduğunu yazıyor.
Bilmediklerimiz
- Ksenophanes nerede ve kaç yaşında öldü?
- Kolophon’a hiç geri döndü mü?
- Silloi hicivleri kaç kitaptı ve hangi parçalar aynı şiire aitti?
Kolophonlu Ksenophanes Hakkında Sık Sorulanlar
Kolophonlu Ksenophanes kimdir?
MÖ 6. yüzyılda yaşamış şair ve düşünürdür. Homeros’un tanrılarını insan gibi gösterdiği için eleştirdi; Elea okulunun öncüsü sayılır.
Ksenophanes nereli, nerede doğdu?
Stanford Ansiklopedisi ve Britannica’ya göre Kolophon’da doğdu. Kolophon’un kalıntıları bugün İzmir’in Menderes ilçesinde, Değirmendere’nin güneyindedir.
Ksenophanes neden Kolophon’dan ayrıldı?
Diogenes Laertios kentinden sürüldüğünü yazar; Britannica bunun büyük olasılıkla Persler y. MÖ 546’da kenti alınca olduğunu belirtir.
Ksenophanes’in at ve öküz fragmanı ne anlatır?
Atlar ve öküzler resim yapabilseydi tanrılarını kendilerine benzeteceklerini söyleyerek insanların tanrıları kendi suretlerinde düşünmesini eleştirir.
Ksenophanes kaç yaşına kadar yaşadı?
Kendi şiirine göre 25 yaşından sonra 67 yıl gezdi; Britannica buna dayanarak en az 92 yaşında öldüğünü yazar.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.