Hayatı
Anaksagoras, Stanford Encyclopedia of Philosophy’deki Patricia Curd maddesine göre MÖ 500 dolaylarında Anadolu’nun batı kıyısındaki Klazomenai’de doğmuş, Atina’ya yerleşen ilk filozof olarak bilinen İonyalı düşünürdür. Klazomenai’nin kalıntıları bugün İzmir’in Urla ilçesinde, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Türkiye Müzeleri sitesine göre İskele mahallesindedir; ören yeri Klazomenai sayfasında anlatılıyor.
Klazomenaili Anaksagoras kimdir?
Anaksagoras, evreni her şeyin içinde her şeyden bir pay bulunan bir karışım olarak açıklayan ve bu karışımı düzene sokan gücü “nous” (akıl) diye adlandıran filozoftur. Stanford Ansiklopedisi’ne göre Diogenes Laertios onun varlıklı, toprak sahibi bir aileden geldiğini ve felsefeyle uğraşmak için mirasından vazgeçtiğini yazar. Doğum yılı da Laertios’un bir notundan çıkarılır: Kserkses MÖ 480’de Çanakkale Boğazı’nı geçtiğinde Anaksagoras yirmi yaşındaydı.
Atina yılları ve Perikles
Britannica’ya göre Anaksagoras yaklaşık 480’de, o sırada Yunan kültürünün merkezi olmaya başlayan Atina’ya taşındı ve devlet adamı Perikles’in çevresinde yer aldı. Stanford Ansiklopedisi Atina’da yirmi otuz yıl kadar yaşadığını, Perikles’in dostu ve koruması altında olduğunu belirtir. Tarihçiler onun Atina’ya geliş yılında anlaşamıyor; ansiklopedi 480, 478, 464, 460 ve 456 yıllarının ileri sürüldüğünü sıralar.
Dava ve Lampsakos
Stanford Ansiklopedisi’ne göre Anaksagoras, Diopeithes’in önerdiği kararname uyarınca “tanrılara inanmamak ve gökbilim dersleri vermek” suçlamasıyla yargılandı. Davadan önce hapsedildiği, karardan sonra kaçtığı aktarılır. Vikipedi, suçlamaların Perikles’le yakınlığı yüzünden siyasi olabileceğini not eder. Filozof son yıllarını Çanakkale Boğazı kıyısındaki Lampsakos’ta geçirdi; Stanford Ansiklopedisi’ne göre MÖ 428’de orada öldü ve kent halkı onu çocuklara ayrılan bir bayramla andı.
Düşünceleri
Stanford Ansiklopedisi’ne göre Anaksagoras, her madde parçasında her temel türden bir pay bulunduğunu savundu; bu görüş çoğu zaman “her şeyde her şey” diye özetlenir. Nous, sınırsız karışımın içinde bir girdap başlatır ve dünyamız bu girdaptan ayrışır. Aynı kaynak, onun tanrısal sayılan Güneş’i kızgın bir taş olarak gördüğünü ve tutulmaları bir gök cisminin ötekini örtmesiyle açıkladığını yazar. Britannica da tutulmaların gerçek nedenini bulan kişi olarak anar. Vikipedi’ye göre Ay’ın Güneş’ten aldığı ışığı yansıttığını ileri sürdü; Ay’daki bir kratere 1935’te onun adı verildi. Eserlerinden toplam 118 satırlık 22 fragman, sonraki yazarların alıntıları sayesinde günümüze ulaştı.
Kaynaklar arasındaki farklar
- Atina’ya geliş: Britannica y. 480 veriyor; Stanford Ansiklopedisi 480 ile 456 arasında beş ayrı tarihin önerildiğini, Vikipedi ise ya Pers Savaşı’nın hemen sonrası ya da y. 456 dendiğini yazıyor.
- Dava tarihi: Stanford Ansiklopedisi 450, 437, 434 ve 430’u sayıp en olası tarih olarak 430’u görüyor; Vikipedi Diogenes Laertios’a dayanarak y. 450’yi ve Lampsakos sürgünü için y. 434–433’ü veriyor.
- Ölüm: Vikipedi açlıktan öldüğü anlatısını aktarıyor; Stanford Ansiklopedisi ve Britannica ölüm nedeni vermiyor.
Bilmediklerimiz
- Anaksagoras Klazomenai’den hangi yaşta ve neden ayrıldı?
- Kitabını Atina’ya gelmeden önce mi, sonra mı yazdı?
- Lampsakos’taki mezarının yeri biliniyor mu?
Klazomenaili Anaksagoras Hakkında Sık Sorulanlar
Klazomenaili Anaksagoras kimdir?
MÖ 5. yüzyılda yaşamış İonyalı filozoftur. Evreni düzenleyen gücü “nous” (akıl) olarak adlandırdı, Atina’ya yerleşen ilk filozof olarak bilinir.
Anaksagoras nereli, nerede doğdu?
Stanford Ansiklopedisi ve Britannica’ya göre Klazomenai’de doğdu. Klazomenai’nin kalıntıları bugün İzmir’in Urla ilçesinde, İskele mahallesindedir.
Anaksagoras neden yargılandı?
Stanford Ansiklopedisi’ne göre “tanrılara inanmamak ve gökbilim dersleri vermek” suçlamasıyla yargılandı ve kararın ardından Lampsakos’a gitti.
Anaksagoras Güneş hakkında ne söyledi?
Tanrısal sayılan Güneş’in kızgın bir taş olduğunu öne sürdü ve tutulmaları bir gök cisminin ötekini örtmesiyle açıkladı.
Anaksagoras ne zaman öldü?
Stanford Ansiklopedisi ve Britannica’ya göre yaklaşık MÖ 428’de Lampsakos’ta öldü.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.