Hayatı
Gedizli Mehmed Efendi, Abdullah Ceyhan’ın TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesine göre 1752’de Kütahya’nın Gediz kasabasında doğmuş Osmanlı âlimi, kadısı ve fetva eminidir. Talip Ayar’ın 2020 tarihli makalesi de onun Gediz’de doğup büyüdüğünü yazar. Doğduğu kasabada yaptırdığı medrese ve kütüphaneyle Gediz’le bağını ömrü boyunca sürdürdü.
Gedizli Mehmed Efendi kimdir?
DİA’ya göre kaynaklarda tam adı es-Seyyid Hâfız Mehmed b. Ahmed b. Şeyh Mustafa el-Gedûsî olarak geçer ve ilmiye geleneği olan bir aileden gelir. Müderrislik, nâiblik, kadılık ve fetva eminliği yapmış; fıkıh ve fetva alanında çok sayıda eser bırakmıştır. DİA onu velûd bir müellif olarak niteler ve birçok eseri kendi eliyle istinsah eden usta bir hattat olduğunu ekler.
Gediz’den İstanbul’a
DİA’ya göre ilk öğrenimini Gediz’de yaptı. Babası 1765’te, hocası Merdanzâde Mehmed Efendi de yaklaşık dört yıl sonra ölünce İstanbul’a gitti. Burada hafızlığını tamamladı; dinî ilimlerin yanında mantık ve geometri okudu. Şeyhülislâm Mehmed Atâullah Efendi’ye mülâzım oldu, Beyazıt Medresesi’ne muîd atandı ve 1779’da müderris oldu.
Kadılık ve fetva eminliği
DİA’ya göre Bursa’da çeşitli medreselerde ders verdi. Aralık 1791’den başlayarak Karlova, Urmiye, Lefkoşe, Kuşadası, Gelibolu ve Galata’da nâiblik yaptı. 1813’te Bağdat, 1817’de Filibe kadısı oldu. Son görevi 1826’da başladığı fetva eminliğidir; 1836’da Anadolu kazaskerliği pâyesi verildi. DİA, fetvaların sadeleştirilip Türkçeleştirilmesinde rol aldığını ve Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması kararında etkin olduğunu yazar. 25 Aralık 1837’de İstanbul’da öldü.
Eserleri
DİA on beş eserini sayar. Bunların çoğu fetva mecmuaları ve onların Arapça dayanaklarını derleyen çalışmalardır; Netîcetü’l-fetâvâ maa’n-nukūl birkaç kez basılmıştır. Fetva eminliği sırasında derlediği mecmuada yaklaşık 7.000 Türkçe fetva bulunur. Tasavvufî bir eser olan Nusretü’l-evliyâ’da kendi tarikat silsilesini kaydetmiştir.
Gediz’deki vakıfları
Ayar’ın makalesine göre 1797 tarihli vakfiyesiyle Gediz’de bir medrese yaptırdı ve ona gelir getiren mülkler bağladı. 1830, 1832 ve 1833 tarihli ek vakfiyelerle medrese arsasını genişletti, bu alanda bir kütüphane kurup kitap bağışladı; evini, eklentilerini ve nakit birikimini de vakfa kattı.
Kaynaklar arasındaki farklar
- Vakıflar: DİA vakıf faaliyetlerine ayrıntılı yer vermez; medrese ve kütüphaneyi Ayar’ın makalesinden aktarıyoruz.
- Kabri: DİA ölüm tarihini ve yerini verir, gömüldüğü yeri belirtmez; Küre Ansiklopedi’de de kabir bilgisi yok.
Bilmediklerimiz
- İstanbul’da nereye gömüldü?
- Gediz’de yaptırdığı medrese ve kütüphane bugün ayakta mı?
- Kütüphanesindeki kitaplar bugün hangi koleksiyonda?
- Gediz’in hangi mahallesinde doğdu?
Gedizli Mehmed Efendi Hakkında Sık Sorulanlar
Gedizli Mehmed Efendi kimdir?
Müderrislik, kadılık ve fetva eminliği yapmış, fıkıh ve fetva üzerine on beş eser bırakmış Osmanlı âlimidir.
Gedizli Mehmed Efendi nereli, nerede doğdu?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre 1752’de Kütahya’nın Gediz kasabasında doğdu; Talip Ayar’ın 2020 tarihli makalesi de Gediz’de doğup büyüdüğünü yazar.
Gedizli Mehmed Efendi hangi görevlerde bulundu?
DİA’ya göre Bursa’da müderris, birçok yerde nâib, Bağdat ve Filibe’de kadı oldu; 1826’da fetva emini atandı.
Gediz’de hangi eserleri yaptırdı?
Ayar’ın makalesine göre 1797 tarihli vakfiyeyle bir medrese yaptırdı, sonra yanına kütüphane kurup kitap bağışladı.
Gedizli Mehmed Efendi ne zaman öldü?
DİA’ya göre 25 Aralık 1837’de İstanbul’da öldü.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.