İçeriğe geç
Temsilî illüstrasyon · portre yok

Eğitimci, Maarif nâzırı · 1858 – 1914 · 1858 – 1914

Emrullah Efendi

Kırklareli / Lüleburgaz

Emrullah Efendi, 1858’de Lüleburgaz’da doğan, iki kez Maarif nâzırlığı yapan ve Tûbâ ağacı nazariyesiyle anılan Osmanlı eğitimcisidir.

Hayatı

Emrullah Efendi, Ziya Kazıcı’nın TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesine göre 1858’de Lüleburgaz’da doğmuş Osmanlı eğitimcisi ve Maarif nâzırıdır. İsmail Kara’nın 2005 tarihli makalesi de onu “Lüleburgaz 1858 – İstanbul 1914” diye tanıtır. Lüleburgaz bugün Kırklareli iline bağlı bir ilçedir.

Emrullah Efendi kimdir?

Emrullah Efendi, son dönem Osmanlı eğitim tarihinde maarif müdürlüğü, Meclis-i Maarif üyeliği ve iki kez Maarif nâzırlığı yapmış bir yöneticidir. TDV maddesi onu eğitim üzerine fikirleri ve ıslahat girişimleriyle anar. Adı en çok, eğitim ıslahatına yükseköğretimden başlanması gerektiğini savunan ve “Tûbâ ağacı nazariyesi” diye bilinen görüşle birlikte geçer.

Lüleburgaz’dan Mülkiye’ye

TDV’ye göre tüccar Ali Efendi’nin oğludur; ilk ve orta öğrenimini Lüleburgaz’da tamamladı. 1881’de Mekteb-i Mülkiyye’yi bitirdi. Aynı kaynağa göre 1882’de Yanya, 1884’te Selânik, 1887’de Halep ve 1891’de Aydın maarif müdürü oldu. Selânik’te bulunduğu 1886’da öğretmenlere yönelik Mecelle-i Muallim dergisini çıkardı; Servet-i Fünûn’da “Emrî” imzasıyla eğitim yazıları yazdı.

İstanbul’daki görevleri

TDV, bir süre siyasi sebeplerle İsviçre’de bulunduğunu, ardından affedilerek döndüğünü yazar. 1900’de İstanbul’da Meclis-i Maarif üyeliğine atandı; 1906’da buna Konya Hukuk Mektebi müdürlüğü eklendi. İkinci Meşrutiyet’ten sonra Kırklareli mebusu seçildi, Galatasaray Mekteb-i Sultânîsi müdürlüğü ve Meclis-i Maarif İlmiye Dairesi başkanlığı yaptı.

Maarif nâzırlığı ve Tûbâ ağacı nazariyesi

TDV’ye göre ilk nâzırlığı İbrahim Hakkı Paşa kabinesinde 10 Ocak 1910 – 18 Şubat 1911, ikincisi Küçük Mehmed Said Paşa kabinesinde 1 Ocak 1912 – 21 Temmuz 1912 arasındadır. Şubat 1913’te Dârülfünun’da usûl-i tedrîs ve terbiye dersleri vermeye başladı.

Tûbâ ağacı nazariyesi, TDV’nin aktardığı biçimiyle, kalkınmanın yukarıdan aşağıya yayıldığı ve önce iyi yetişmiş yükseköğretim mezunlarına ihtiyaç olduğu düşüncesine dayanır. Taşdelen, Oruç ve Çiçek’in 2015 tarihli makalesi bu görüşü, ıslahata ilköğretimden başlanmasını öneren Satı Bey’in görüşüyle karşılaştırır. TDV, Ziya Gökalp’in ölümünden üç yıl sonra Yeni Mecmua’da bu nazariyeyi yeniden savunduğunu da kaydeder.

Eserleri

TDV’ye göre Muhîtü’l-maârif adlı ansiklopedinin yalnızca 639 sayfalık ilk cildi yayımlandı. Başkanlığını yaptığı 132 kişilik bir heyetle hazırlanan Yeni Muhîtü’l-maârif’in de 752 sayfalık tek cildi çıktı ve “Asuriye” maddesinde kaldı. Ayrıca 1909 kongresinde kabul edilen siyasi programa açıklamalar getiren İzahnâme’yi yazdı. Türk Bilgi Derneği’nin kurucuları arasında anılır.

Kaynaklar arasındaki farklar

  • Ölüm yeri: TDV, 1914’te Yeşilköy’deki evinde öldüğünü yazar; Kara’nın makalesi yalnızca İstanbul der.
  • Ölüm günü: Gün ve ayı (14 Ağustos 1914) yalnızca Kara’nın makalesi verir; TDV yalnızca yılı yazar.
  • Doğum günü: İki kaynak da yalnızca 1858 yılını verir.

Bilmediklerimiz

  • Lüleburgaz’da hangi mahallede doğdu?
  • İsviçre’de ne kadar kaldı?
  • Defnedildiği yer neresidir?
  • Muhîtü’l-maârif’in yarım kalan ciltlerine ait müsvedde var mı?

Emrullah Efendi Hakkında Sık Sorulanlar

Emrullah Efendi kimdir?

Son dönem Osmanlı eğitimcisidir; maarif müdürlükleri yaptı, 1910–1911 ve 1912’de iki kez Maarif nâzırı oldu.

Emrullah Efendi nereli, nerede doğdu?

TDV İslâm Ansiklopedisi ve İsmail Kara’nın makalesine göre 1858’de Lüleburgaz’da doğdu; Lüleburgaz bugün Kırklareli’ye bağlıdır.

Tûbâ ağacı nazariyesi nedir?

Eğitim ıslahatına önce yükseköğretimden başlanması gerektiğini savunan görüştür; TDV’ye göre Ziya Gökalp de sonradan bu görüşü savundu.

Emrullah Efendi ne zaman öldü?

TDV’ye göre 1914’te Yeşilköy’deki evinde; İsmail Kara ölüm gününü 14 Ağustos 1914 olarak verir.

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?