Âlim, vaiz, şair · ? – 1571
Bihiştî Ramazan Efendi
Bihiştî Ramazan Efendi, Vize’de doğan, Çorlu’da vaizlik yapan ve Hayâlî hâşiyesine yazdığı hâşiyeyle tanınan 16. yüzyıl Osmanlı âlimidir.
Hayatı
Bihiştî Ramazan Efendi, Mustafa İsmet Uzun’un TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesine göre Vize’de doğduğu için “Vizevî” nisbesiyle anılan 16. yüzyıl âlimi, vaizi ve şairidir. Mustafa Akman’ın 2017’de Tasavvur dergisinde yayımlanan makalesi de onu “Vizeli kelâmcı” olarak tanıtır ve Vize’de doğduğunu yazar. Vize bugün Kırklareli iline bağlıdır.
Bihiştî Ramazan Efendi kimdir?
Bihiştî, kelâm alanındaki hâşiyesi, tasavvufî kimliği ve şiirleriyle bilinen bir Osmanlı âlimidir. TDV’ye göre Arapça kaynaklarda Ramazan b. Abdülmuhsin el-Vizevî adıyla geçer; Çorlu Vâizi, Çorlulu Vâiz, Bihiştî-i Vâiz ve Bihiştî-i Sânî lakaplarıyla da anılır. “Bihiştî” şiirlerinde kullandığı mahlastır.
Öğrenimi ve tasavvuf yolu
TDV maddesine göre Molla Sinan, Merhaba Çelebi ve Şeyhülislâm Sâdî Çelebi’den ders aldı. Sâdî Çelebi’nin ölümünden sonra Merkez Efendi’ye intisap etti, seyrüsülûkünü onun yanında tamamlayarak hilâfet aldı. Merkez Efendi, TDV’de Halvetî-Sünbülî şeyhi olarak tanıtılır.
Çorlu yılları
TDV’ye göre İstanbul’dan ayrılıp Çorlu’ya yerleşti; Ahmed Paşa Camii’nde imam-hatiplik ve vaizlik yaptı. Evini zâviyeye çevirerek irşad faaliyetini ve derslerini burada sürdürdü; Zarîfî de öğrencileri arasında anılır. Akman’ın makalesi de Çorlu’da vaizlik ve şeyhlik yaptığını kaydeder.
Eserleri
TDV’ye göre en yaygın okunan eseri, Hayâlî’nin Şerhu’l-Akâid hâşiyesi üzerine yazdığı Hâşiyetü’l-Hâşiye’dir. Akman’ın makalesi bu eseri Bihiştî’nin kelâmla ilgili bilinen tek eseri olarak ele alır ve Osmanlı medreselerinde Hayâlî hâşiyeleri arasında en çok rağbet görenlerden olduğunu, son döneme kadar Hayâlî’nin metniyle birlikte defalarca basıldığını yazar.
TDV, diğer eserlerini şöyle sıralar: Hâşiyetü Âdâbi Mes‘ûdî; günümüze ulaşmayan Divan; yaklaşık 2500 beyitlik Cemşâh ve Âlemşâh mesnevisi; sekiz bölümlü, 1130 beyitlik Heşt Bihişt; Câmî’nin muamma risâlesine 977 (1569-70) yılında tamamlanan Türkçe şerhi. Aynı kaynağa göre Cemşâh ve Âlemşâh’ın iki nüshası Süleymaniye Kütüphanesi’ndedir. Tezkire yazarları Ahdî ve Âşık Çelebi onu hoşsohbet ve nüktedan biri olarak anlatır.
Ölümü
TDV’ye göre 979 (1571) yılında Çorlu’da öldü ve “Bihiştî Zâviyesi” diye anılan evinin bahçesine gömüldü. Çorlu bugün Tekirdağ iline bağlı bir ilçedir.
Kaynaklar arasındaki farklar
- Eser sayısı: TDV kelâm, tefsir ve edebiyat alanında birçok eser sayar; Akman’ın makalesi kelâmla ilgili yalnızca Hâşiyetü’l-Hâşiye’yi bilinen tek eser olarak inceler. Fark, makalenin konusunun kelâmla sınırlı olmasından kaynaklanabilir.
- Doğum tarihi: Okunan iki kaynakta da doğum yılı yok.
- Eser aidiyeti: TDV, Bursalı Mehmed Tâhir’in Bihiştî’ye bağladığı iki ta‘lîkâtın ona ait olmadığını belirtir.
Bilmediklerimiz
- Vize’de hangi yıl doğdu?
- Vize’den İstanbul’a ne zaman gitti?
- Çorlu’daki zâviyesinden bugüne bir iz kaldı mı?
- Kayıp Divan’ının bir nüshası bulunabilir mi?
Bihiştî Ramazan Efendi Hakkında Sık Sorulanlar
Bihiştî Ramazan Efendi kimdir?
16. yüzyılda yaşamış Osmanlı âlimi, vaiz ve şairdir; Hayâlî hâşiyesine yazdığı Hâşiyetü’l-Hâşiye ile tanınır.
Bihiştî Ramazan Efendi nereli, nerede doğdu?
TDV İslâm Ansiklopedisi ve Mustafa Akman’ın 2017 tarihli makalesine göre Vize’de doğdu; bu yüzden Vizevî diye anılır.
Bihiştî Ramazan Efendi nerede yaşadı?
TDV’ye göre Çorlu’ya yerleşti, Ahmed Paşa Camii’nde imam-hatiplik ve vaizlik yaptı, evini zâviyeye çevirdi.
Bihiştî Ramazan Efendi ne zaman öldü?
TDV’ye göre 979 (1571) yılında Çorlu’da öldü ve evinin bahçesine gömüldü.
Vize'nin Değerleri
Tümünü görKeşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.